[صفحه اصلی ]     [ English ]  
بخش‌های اصلی
اصول اخلاقی انجمن::
آشنایی با انجمن::
بروشور انجمن::
عضویت در انجمن::
بانک اطلاعاتی اعضای انجمن::
اخبار رویدادها::
سخنرانی های انجمن::
گزارش سخنرانیهای انجمن ::
خبرنامه ها::
فصلنامه علمی انجمن::
نشانی تارنمای فصلنامه اخلاق در علوم و فنّاوری::
بخش آموزش::
معرفی کتاب::
لغتنامه اخلاق::
شعب انجمن::
کمیته‌های انجمن::
خبر نامه های الکترونیکی انجمن::
مراکز و منابع مرتبط::
تسهیلات پایگاه::
برقراری ارتباط::
صفحه اصلی انجمن::
::
جستجو در پایگاه

جستجوی پیشرفته
..
دریافت اطلاعات پایگاه
نشانی پست الکترونیک خود را برای دریافت اطلاعات و اخبار پایگاه، در کادر زیر وارد کنید.
..
آخرین مطالب بخش
:: کنگره بین المللی اخلاق در علوم و فنّاوری
:: سخنرانی فصل تابستان انجمن اخلاق شعبه همدان سال 1394: رابطه علم و اخلاق با سخنرانی حمید خاورزمینی
:: سخنرانی فصل بهار انجمن اخلاق شعبه همدان سال 1394: اخلاق ورزی در زمانه عسرت با سخنرانی اردشیر منصوری
:: استان همدان
..
آخرین مطالب سایر بخش‌ها
..
:: تحلیل مسائل اخلاقی ::
 | تاریخ ارسال: ۱۳۹۲/۱۲/۲۹ | 

 

  چگونه مسائل اخلاقی را تحلیل کنیم ؟

  برای تحلیل و بحث در مباحث مطرح در حیطه اخلاق پزشکی و بررسی موارد متنوع دراین محدوده می توان از اصولی که در بین اکثر قریب به اتفاق صاحبنظران فرهنگ ها و ملیتهای مختلف کلیات آن مورد تائید می باشد استفاده کرد. استفاده از اصول اخلاقی علاوه بر کمک به تصمیم گیری در مباحث اخلاق پزشکی باعث ایجاد زبان اخلاقی همسان و چهارچوب مشترکی جهت تحلیل موارد مطرح شده در حیطه اخلاق پزشکی می گردد و از طرفی به ایجاد تعهدات اخلاقی مشترک و جایگزینی زبانی واحد بجای بیان های مختلف و غیر متجانس کمک می نماید. از سوی دیگر پایبندی به رعایت اصول در تحلیل و پیشبرد مباحث اخلاقی می تواند محدودیتها و مخاطره هایی را ایجاد نماید که از جمله مهمترین آنها می توان به احتمال ساده اندیشی بیش از حد در برداشت وکاربرد اصول اشاره کرد. احتمال اینکه توجه به یک اصل به عنوان یک تکخال ما را از توجه به اصول دیگر محروم نماید و از همه مهمتر نیاز به حفظ تعادل بین اصول مختلف مطرح در تحلیل و بحث در یک مورد اخلاقی است، نیاز به روشی برای مشخص نمودن حق تقدم و اولویت بندی در بین اصول از دیگر محدودیتهای استفاده از اصول اخلاقی پزشکی است.

 

  افراد در داوری درستی و غلط بودن پدیده‌ها، با توجه به شرایط فردی و اجتماعی خود، پاسخ های متفاوتی ارائه می‌کنند. آیا واقعا نمی‌توان به روشنی درستی و غلط بودن امور را تشخیص داد؟ و آیا پس از تشخیص، امکان اجرا و عملیاتی کردن داوری درست برای همگان امکانپذیر است ؟

  پاسخ قطعی به این پرسش جسارت و دانشی را می‌طلبد که فیلسوفان و اندیشمندان بیشماری را در طی قرون درگیر خود نموده است. اما از دید ما این خود یک مسئله است. مسئله ای که می‌توان آن را اینگونه طرح نمود:

  آیا باید به داوری پدیده‌ها اینگونه نگریست و به دنبال پاسخی مطلق برای آنها بود؟ یا پدیده را در رویکردی فرایندی بررسی کرد و فرایند مواجهه با آن را مورد مداقه قرار داد؟

  اندیشمندانی تلاش نمودند که نحوه نگرش و داوری افراد را دسته بندی نموده و فرایند تحلیل مسائل را از دید ایشان ارزیابی نمایند. آنان اشاره می‌کنند که پاسخ افراد به مسائل و پدیده ها می‌تواند متفاوت باشد اما در این تفاوت ها رویکردهایی کلی خودنمایی می‌کند که زیر بنای تمام نگرش ها، برخوردها و رفتارهای افراد را نسبت به پدیده ها آشکار می‌سازد. این بزرگان حتی تلا‌ش داشته‌اند به رتبه بندی این نوع داوری ها پرداخته و سطوح بالا و پایین آن را مشخص کنند. از جمله می‌توان به سطوح داوری کلبرگ اشاره نمود که مراتب شش گانه‌ای را برای داوری افراد ارائه می‌کند و معتقد است افراد با توجه به درجه رشد و تعالی شخصیت و افکارشان در سطوح مختلف این رده‌بندی قرار می‌گیرند. از دید وی داوری اشخاص براساس اطاعت و ترس از تنبیه، پایین‌ترین سطح داوریست و این داوری ها به ترتیب براساس نگاه‌‌ منفعت طلبانه، تایید دیگران، قانون مداری، قراردادهای اجتماعی و در عالی ترین سطح داوری بر اساس رعایت حقوق بشر و کرامت انسانی بروز خواهند نمود.

  برآنیم تا با نگاهی فرایندی به پدیده‌ها خود را آماده‌ی پاسخگویی به مسائل پیرامون و پیش رو بکنیم. در مواجهه با یک موضوع ابتدا به ارائه‌ی پاسخ آری ، خیر یا ممتنع نیندیشیم، بلکه :

  1. در نگاه اول از خود بپرسیم آیا موضوع یک چالش و مسئله‌ی اخلاقیست؟ چرا که گاه در این دام خواهیم افتاد که انرژی خود را جهت مسئله‌ای که از ابتدا هیچ موضوعیت اخلاقی نداشته است صرف نموده ایم.

  پاسخ به این سئوال ما را یاری می‌کند که با نگاهی دقیقتر مسئله را بدرستی تشخیص دهیم. بطور مثال:

  ü یکی از همکاران شما همیشه موقع نیاز به کار دندان‌پزشکی برای درمانش به شما مراجعه می‌کند، شما پس از انجام کار مبلغ مورد نظرتان را از ایشان دریافت می‌کنید.

  ü یکی از همکاران شما فعالیت پژوهشی می‌کند و از شما هم می‌خواهد که در یکی از پروژه ها به او کم کنید. موضوع پژوهش مورد علاقه شما نیست اما خیلی کنجکاو به انجام آن هستید.

  ü برای نخستین بار و به تازگی یک گروه هنری کلاسیک کار در شهر شما دست به اجرای کنسرتی زده‌اند، شما اصولا هیچ علاقه‌ای به این نوع موسیقی ندارید و علیرغم سرزنشهای دوستانتان استقبالی نیز از این گروه نمی‌کنید.

  در هیچیک از موارد بالا مسئله اخلاق مطرح نیست. لذا پس از اینکه از اخلاقی بودن مسئله اطمینان حاصل کردیم به مرحله‌ی بعد می‌رویم .

  2. در مرحله‌ی بعد دست به جمع‌آوری اطلاعات در زمینه‌ی موضوع مورد نظر می‌زنیم. تمام موانع و محدودیت‌ها، مشوق‌ها و ابزارهای حمایتی، الزامات و ممنوعیت‌ها را در مورد مذکور جمع‌آوری می‌کنیم.

  بطور مثال بیماری با درد شدید دندان به شما مراجعه می‌کند و با اصرار و التماس از شما می‌خواهد دندان او را بکشید، در حین معاینه متوجه می‌شوید که با شانسی اندک می‌توانید ‌درمان ترمیمی برای او انجام دهید و شاید نیازی به کشیدن دندان نباشد.

  در درجه اول باید از میزان آگاهی بیمار از وضعیت دندانش اطلاع پیدا کنید. از دلایل بیمار برای این انتخاب آگاه شوید. از سوابق بیمار در مورد ترمیم و کشیدن دندان آگاهی یابید. از وضعیت اقتصادی و بیمه او اطلاع پیدا کنید. از اینکه تنها یا با همراه به شما مراجعه نموده است مطلع شوید. ارزیابی کنید که بیمار چقدر قادر به تصمیم گیریست . وضعیت روانی او را ارزیابی کنید و ...

  3. در مرحله‌ی سوم باید به کنکاش افکار و رفتار خود بپردازیم و الگوی رفتاری خود را کشف کنیم. به عبارتی به خودشناسی دست می‌زنیم. دادن پاسخ به این پرسش‌ها که چه چیزهایی می‌خواهیم و چرا؟

  بطور مثال یکی از بیماران شما وضعیت بهداشتی عمومی مناسبی ندارد و تقریبا همیشه بوی نامطبوعی می‌دهد. در دفعات اخیر مراجعه‌اش به همین دلیل شما را کلافه و عصبی کرده است. بطور اتفاقی در آخرین مراجعه‌اش متوجه می‌شوید پیش از شما به پزشک دیگری مراجعه کرده بوده و این مسئله را از شما پنهان می‌کند. او با تاخیر زیاد مراجعه می کند و تقریبا شما خود را آماده خروج از مطب نمودید و قراری تلفنی با دوستتان نیز برای همان زمان می‌گذارید. در همین لحظه بیمار می رسد در همین مراجعه نیز مشکل بوی بدش برقرار است، بیمار تقاضایی در روند درمانش مطرح می‌کند (درمان غیرضروری) که اجرایش شما را وادار به زیر پا گذاشتن اصول اخلاق می‌کند، او ناگهان با واکنش تند شما مواجه می‌شود و شما او را تهدید به عدم پذیرش می‌کنید. بیمار پوزش می‌خواهد اما شما نمی‌پذیرید و وقتی همراهش برای میانجیگری به داخل می‌آید شما علت این کار را تقاضای غیر اخلاقی بیمار ذکر می‌کنید.

  ü باید از خودتان بپرسید آیا واقعا تقاضای غیراخلاقی بیمار شما را مجاب به بروز چنین رفتاری نمود؟ یا

  ü آیا بوی بد بیمار دیگر برایتان قابل تحمل نبود و این فرصت مناسبی برای خلاص شدن شما از وی بود؟ یا

  ü آیا از اینکه او دکتر دیگری را نیز برگزیده بود احساس ناخوشایندی داشتید؟ یا

  ü چون به قراری که با دوستتان گذاشته بودید نمی‌رسیدید، سعی در اقدامی تلافی‌جویانه داشتید؟

  4. در مرحله‌ی چهارم باید به این پرسش پاسخ دهیم که کدام پارادایم ها ما را به چه سویی هدایت می‌کند؟ بطور مثال برخورد احساسی با موضوع ما را به دادن پاسخ مثبت و برخورد سنتی ما را به دادن پاسخ منفی تشویق می‌نماید. لازمه‌ی این مرحله آنست که ما با پارادایم‌ها آشنا باشیم. همینطور اطلاعاتی در این زمینه که چه افرادی و در چه شرایطی از این پارادایم ‌ها بهره می‌‌برند را بدانیم و اینکه کدام پارادایم بهترین پاسخ‌ها را به بیشترین مسائل اخلاقی داده است و ....

  بطور مثال بیماری به شما مراجعه می‌کند که اظهار می‌دارد وضعیت اقتصادی خوبی ندارد و نمی‌تواند هزینه خدماتی را که دریافت کرده بپردازد شروع به خواهش می‌کند تا شما از هزینه صرفنظر کنید، شما ساعات زیادی را صرف کار وی کرده‌اید و او این مسئله را پیش از این مطرح نکرده بوده، برای همین اصلا حاضر به کوتاه آمدن نیستید، در حین خواهش هایش به شما می‌گوید فکر کن من مادرت هستم و شما به خاطر می‌آورید که مادرتان همواره از شما می‌خواهد با بیماران با ترحم و خیرخواهی رفتار کنید، در همین هنگام منشی مطب به شما اطلاع می‌دهد که معوقه هایی که از بیمه طلبکار بودید به حساب شما ریخته شده است، شما هم هزینه بیمار را می بخشید و او را به بیرون راهنمایی می‌کنید.

  ü کدام نگرش شما را به سوی صرفنظر از حق الزحمه هدایت کرد؟

  ü آیا احساسات شما حین التماس و خواهش های مکرر او برانگیخته شد؟

  ü آیا احترامی که برای مادرتان و باورهایش قائل هستید شما را مجاب به بخشش کرد؟

  ü آیا چون ضرر حاصل شده با اتفاق غیرمنتظره دیگری پوشش داده شد شما حاضر به بخشش شدید؟

  حال در این مرحله دست به انتخاب می‌زنید. هرچند در غالب اوقات با ترکیبی از این دلایل مواجه هستیم، نکته‌ی حائز اهمیت اینجاست که ما باید پایداری و فراگیری در برخوردها و پاسخ‌هایمان داشته باشیم. به این معنی که در پاسخ به تمام پرسش‌ها و در شرایط گوناگون به الگوی فکری و عملی خود پایبند باشیم و آنرا نقض نکنیم.

  مرحله‌ی نهایی ارزیابی نتیجه است نتایج کسب شده از انتخابمان را با موارد دیگر مقایسه می‌کنیم و در صدد اصلاح یا تقویت آن برمی‌آییم.

  توجه : فراموش نکنیم در بیشتر مواقع افراد خاک‌ها را زیر فرش پنهان می‌کنند، یعنی مسئله را حل نمی‌کنند بلکه آنرا مخفی و انکار می‌کنند. دقت کنیم در فرایند حل مسئله در این دام نیفتیم.

 

  آموزش و انتقال ارزشها و تلاش برای اصلاح رفتارها یکی از دغدغه های مشترک همه جوامع است. برای تغییر رفتار، باید کلیه عواملی را که روی تصمیم گیری، و اقدام یک فرد موثر است شناخته و متاثر سازیم. که برخی از این عوامل غیراکتسابی و غیرقابل کنترل هستند . لذا برای دخالت و تسهیل در بروز رفتارهای اخلاقی تنها میتوانیم بر عوامل اکتسابی و قابل آموزش تمرکزکنیم. دو عامل اصلی تنظیم رفتار عبارتند از قانون و اخلاق.

  در خصوص قانون باید گفت هزینه زیادی را میطلبد و نمیتوان در برخی حوزه ها آنرا بسادگی وارد نمود و نیز ماهیتا از دخالت در برخی حیطه ها ناتوان است همچون نیات و احساسات.

  در خصوص اخلاق نیز ضمانت اجرایی خارجی وجود ندارد و فرد با انگیزه های درونی به یک عمل اقدام میکند مانند همرنگ جماعت شدن یا جلب توجه و ...

 

  راهنمای بررسی موارد اخلاق بالینی

  تعیین عوامل دخیل، تعیین تضادها و چالشهای موجود، تعیین راههای ممکن عملی، تشخیص ابزارهای ممکن و حمایتی اخلاقی و درنهایت تصمیم گیری فرایند بررسی موارد اخلاق بالینی محسوب میشوند.

  دلالتهای پزشکی:

  ü مشکل پزشکی بیمار چیست؟ سابقه؟ تشخیص؟ پیش‌آگهی؟

  ü آیا بیماری حاد است؟ مزمن؟ جدی؟ اورژانس؟ قابل برگشت؟

  ü هدف درمان چیست؟

  ü احتمال موفقیت درمان چقدر است؟

  ü در مجموع بیمار چه فایده‌ای از درمان می‌برد؟ چطور میتوان از صدمه بیمار جلوگیری کرد؟

 

  تمایلات بیمار:

  ü آیا به بیمار اطلاعات لازم و کافی در مورد سود و زیان داده شده است؟آیا رضایت آگاهانه اخذ شده است؟

  ü نظر بیمار در مورد درمان چیست؟

  ü آیا بیمار ظرفیت دارد؟ شواهد عدم ظرفیت تصمیم‌گیری بیمار کدامند؟

  ü آیا بیمار فردی را بعنوان جانشین خود در تصمیمات پزشکی معرفی کرده است؟

  ü چه کسی جانشین است و برچه مبنایی انتخاب شده است؟

  ü در مجموع آیا به حق انتخاب بیمار د ر حد ممکن احترام گذاشته شده است؟

 

  کیفیت زندگی:

  ü پیش‌بینی بازگشت به زندگی طبیعی با و بدون درمان چقدر است؟

  ü آیا دلیلی برای احتمال مخدوش بودن ارزیابی پزشک از کیفیت زندگی بیمار وجود دارد؟

  ü اگر درمان موفقیت آمیز باید چقدر بیمار ناتوانی جسمی،روانی و اجتماعی محتمل است؟

  ü آیا کیفیت زندگی حال و آینده بیمار به گونه‌ایست که توسط وی غیرقابل قبول برآورد شود؟

  ü چه برنامه‌ای برای مراقبتهای تسکینی بیمار دیده شده است؟

 

  عوامل زمینه‌ای:

  ü آیا مسائل خانوادگی که بتواند بر تصمیمات درمانی تاثیر بگذارد وجود دارد؟

  ü آیا ملاحظاتی مربوط به فرد ارائه دهنده خدمات هست که بتواند بر تصمیمات در مانی تاثیر بگذارد؟

  ü آیا عوامل مالی مطرح هستند؟

  ü آیا عوامل فرهنگی/مذهبی دخیل هستند؟

  ü آیا دلیل برای شکستن رازداری وجود دارد؟

  ü آیا مسائل مربوط به تخصیص منابع محدود مطرح است؟

  ü آیا تعارض منافع وجود دارد؟

  ü آیا آموزش و پژوهش مطرح است؟

 

 

  تهیه و تنظیم : زهره رحیمی - افشین فرهانچی

 

دفعات مشاهده: 1493 بار   |   دفعات چاپ: 613 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 40 بار   |   0 نظر
>
برای مشاهده کل مطالب بخش تحلیل مسائل اخلاقی اینجا را کلیک کنید.
انجمن ایرانی اخلاق در علوم وفناوری Iranian Association for Ethics in Science and Technology
Persian site map - English site map - Created in 0.053 seconds with 853 queries by yektaweb 3351