[صفحه اصلی ]     [ English ]  
بخش‌های اصلی
اصول اخلاقی انجمن::
آشنایی با انجمن::
بروشور انجمن::
عضویت در انجمن::
بانک اطلاعاتی اعضای انجمن::
اخبار رویدادها::
سخنرانی های انجمن::
گزارش سخنرانیهای انجمن ::
خبرنامه ها::
فصلنامه علمی انجمن::
نشانی تارنمای فصلنامه اخلاق در علوم و فنّاوری::
بخش آموزش::
معرفی کتاب::
لغتنامه اخلاق::
شعب انجمن::
کمیته‌های انجمن::
خبر نامه های الکترونیکی انجمن::
مراکز و منابع مرتبط::
تسهیلات پایگاه::
برقراری ارتباط::
صفحه اصلی انجمن::
::
جستجو در پایگاه

جستجوی پیشرفته
..
دریافت اطلاعات پایگاه
نشانی پست الکترونیک خود را برای دریافت اطلاعات و اخبار پایگاه، در کادر زیر وارد کنید.
..
آخرین مطالب بخش
:: کنگره بین المللی اخلاق در علوم و فنّاوری
:: سخنرانی فصل تابستان انجمن اخلاق شعبه همدان سال 1394: رابطه علم و اخلاق با سخنرانی حمید خاورزمینی
:: سخنرانی فصل بهار انجمن اخلاق شعبه همدان سال 1394: اخلاق ورزی در زمانه عسرت با سخنرانی اردشیر منصوری
:: استان همدان
..
آخرین مطالب سایر بخش‌ها
..
:: پژوهش اخلاقی در سلامت ::
 | تاریخ ارسال: ۱۳۹۲/۱۲/۲۹ | 

 

  پژوهش اخلاقی در سلامت

  تمام اعضای تیم درمانی از نتایج تحقیقات در حرفه­ی خود استفاده می‌کنند. این تیم باید برای حفظ مهارت و صلاحیت خود، با تحقیقات رایج در زمینه­ی فعالیت خود از طریق آموزش مداوم ، مجلات علمی و همکاران آگاه همراه شوند. شایعترین روش تحقیق در حوزه سلامت فرایند کارآزمایی بالینی است، که دارای خدمات طبقه‌بندی شده‌ی مشخصی از مواد و تکنیک­هاست. این فرایند با مطالعات آزمایشگاهی شروع می­شود و با آزمایش روی حیوانات ادامه می­یابد. اگر نتایج این قسمت امیدوارکننده بود، به دنبال آن چهار مرحله‌ی تحقیقات بالینی صورت میپذیرد:

  مرحله‌ی اول تحقیق : معمولاٌ روی تعداد نسبتاٌ کمی از داوطلبین سالم انجام می­شود که اغلب برای شرکت در تحقیق مبلغی دریافت کرده­اند. در این مرحله پژوهشگران قصد تعیین میزان دوز مناسب دارو برای ایجاد پاسخ در بدن انسان، نحوه­ی پردازش دارو توسط بدن واثرات سمی و مضر احتمالی دارو را دارند.

  مرحله‌ی دوم تحقیق : بر روی گروهی از بیماران به قصد درمان بیماری توسط دارو، انجام می­شود و هدف آن تعیین هرگونه اثر سودمند دارو و یا عوارض جانبی مضر آن روی بیمار می‌باشد.

  مرحله‌ی سوم تحقیق : یک کارآزمایی بالینی است، که در آن دارو به گروه بزرگی از بیماران داده می­شود و اثر آن با داروی دیگری -اگر داروی دیگری برای شرایط تحقیق موجود باشد- و یا با پلاسبو (دارونما) مقایسه می­شود. تا جایی‌که ممکن باشد، این کارآزمایی­ها باید “دوسویه کور”باشند یعنی نه افراد تحت آزمایش، نه محقق، هیچ‌یک نباید بدانند که چه کسی کدام دارو یا پلاسبو را دریافت کرده است.

  مرحله‌ی چهارم تحقیق: این مرحله پس از اینکه دارو مجوز گرفت و وارد بازار شد، رخ می دهد. در سالهای نخست، داروی جدید از لحاظ عوارضی که در مراحل اولیه ظاهر نمی­شود، بازبینی می­شوند. بعلاوه شرکت­های دارویی معمولاٌ علاقمندند که بدانند تا چه میزان دارو توسط ‌پزشکانی که آن را تجویز و بیمارانی که آنرا مصرف می کنند، مورد تایید قرار گرفته است.

الزامات اخلاقی

  امروزه اصول اساسی اخلاق پژوهشی به خوبی آشکار شده است. اما همیشه اینگونه نبوده است، اغلب محققان برجسته­ی در قرون 19 و20، آزمایش­هایی را بر روی بیماران بدون رضایتشان و با کمترین توجه به بهزیستی آن­ها انجام می­داده‌اند. اگرچه اظهاراتی در مورد اخلاق پژوهش در اوایل قرن بیستم باب میشود اما قادر نیست متخصصین بهداشت حرفه­ای را در اغلب کشورها و به طور یکسان در زمان جنگ و صلح، از انجام تحقیقاتی که به وضوح حقوق اولیه­ی انسانی آزمودنی­ها را نقض می­کنند، باز دارد. به دنبال جنگ جهانی دوم، بعضی از این پزشکان بوسیله­ی یک دادگاه اختصاصی در نورنبرگ آلمان مورد محاکمه قرار گرفته و مقصر شناخته شدند. مبنای حکم این دادگاه به نام کد نورنبرگ شناخته شد که به عنوان اسناد اصلی و اساسی اخلاق پژوهشی مدرن بکار گرفته شدند. یکی از اصول دهگانه‌ی این کد، نیاز به اخذ رضایت داوطلبانه از بیماری می‌باشد که قرار است به عنوان سوژه­ی تحقیق قرار بگیرد. انجمن جهانی پزشکی [1] درسال1954 بعداز سال­ها مطالعه، مجموعه­ای به نام اصول تحقیق و مطالعات تجربی را ارائه کرد. این سند در طول 10 سال بعد مورد بازبینی قرار گرفت و نهایتاُ در سال 1964 به نام بیانیه­ی هلسینکی ( DOH ) منتشر شد. علاوه بر این در سال­­های 1975، 1983، 1989، 1996و 2000 نیز اصلاح شد. DOH خلاصه­ی کوتاهی از اخلاق پژوهشی است. در اینجا شرح مختصری از اصولی که از DOH گرفته شده بیان می­شود.

ü لزوم اخذ تاییدیه­ی کمیته­ی ­بررسی اخلاق

  دلیل نیاز به تأییدیه کمیته اخلاقی برای پروژه این است که نه محققین و نه سوژه‌های تحقیق، به اندازه کافی و مطلق آگاه و ذی صلاح نیستند تا ضرورت و اقتضای یک پژوهش را از نظر ارزشمندی علمی و اخلاقی پروژه تشخیص دهند و پژوهشگران به کمیته‌ی مجرب و بی طرفی برای اثبات صلاحیت خویش نیاز دارند و همینطور برای تشخیص این که سوژه های تحقیق در مقابل ضرر و زیان تا حداکثر ممکن، محافظت خواهند شد.

ü شایستگی علمی

  بند 11 بیانیه ‌ی هلسینکی مقرّر کرده، تحقیقات پزشکی که سوژه های انسانی را درگیر می‌کنند باید با مبانی علمی پذیرفته شده، قابل توجیه باشند. این شرط وسیله‌ای برای حذف طرح‌هایی است که احتمال کمی برای موفقیت دارند، به عنوان مثال آنها که از‌نظر متدولوژیک مناسب نیستند یا آنها که حتی در صورت موفقیت، احتمالاً نتایج ناچیزی تولید خواهند نمود. در صورت دعوت از بیماران برای شرکت در پروژه تحقیقاتی، حتی با وجود احتمال آسیب خیلی کم ، باید انتظار تولید دانش علمی قابل‌توجهی را داشته باشیم تا پروژه تایید شود.

ü ارزش اجتماعی

  یکی از بحث انگیزترین الزامات پروژه‌های تحقیقات‌پزشکی این است که پروژه بطور کلی در سلامت و آسایش جامعه موثر باشد. معمولاً این نکته که پیشرفت دانش بخودی خود، ‌ارزشمند است و نیاز به توجیه بیشتری نیست باید در سطح گسترده‌ای پذیرفته شود. هرچند منابع موجود برای تحقیقات‌پزشکی بسیار ناکافی هستند، ارزش اجتماعی، بصورت ملاکی مهم در داوری برای حمایت مالی از پروژه درآمده است.

ü خطرات و فواید

  هنگامی‌که شایستگی و اعتبار علمی و ارزش اجتماعی یک پروژه ثابت شد ضروریست که پژوهشگران مشخص کنند که آسیب وارده به سوژه‌های تحقیق بدون دلیل یا بی‌تناسب با منافع مورد ‌انتظار تحقیق که شاید حتی شامل سوژه‌های پژوهش نشود نباشد. خطر یا ریسک، همان احتمال ایجاد نتیجه‌ی بد (زیان) است و دو جزء دارد:

  1- احتمال رخداد یک زیان (از خیلی غیر محتمل تا خیلی محتمل)

  2- شدت زیان (از ناچیز تا ناتوانی شدید دایمی یا مرگ)

ü رضایت آگاهانه

  اصل اول کد نورنبرگ می‌گوید: رضایت داوطلبانه‌ی آزمودنی کاملاً ضروری است.“ پاراگراف توضیحی در مورد این اصل در ادامه ملزم می‌کند که آزمودنی باید دانش و درک کافی از اجزای موضوعی که بخاطر آن وارد تحقیق شده است را داشته باشد تا او را قادر به تصمیم‌گیری آگاهانه و با فکر باز نماید.

  ü رازداری

  همانند بیمارانی‌که مراقبتهای بالینی دریافت می‌کنند، افراد مورد تحقیق نیز حق حفظ حریم خصوصی در مورد اطلاعات مربوط به سلامتشان را دارند. برخلاف مراقبتهای بالینی، در تحقیق نیاز به افشا و اعلام اطلاعات سلامت شخصی افراد به دیگران از جمله مجامع علمی بزرگتر و حتی گاهی به کل جامعه وجود دارد. بخاطر حفظ حریم خصوصی، محققین باید اطمینان دهند که رضایت آگاهانه را از افراد مورد تحقیق به منظور استفاده از اطلاعات سلامت ایشان برای مقاصد پژوهشی کسب کرده‌اند، فلذا ضروریست که در مورد استفاده از اطلاعات به افراد بطور کامل گفته شود. طبق یک قانون کلی، اطلاعات باید غیرقابل شناسایی شده و ذخیره گشته و تحت شرایط ایمن منتقل شوند.

ü تعارض نقشها

  نقش پزشک در ارتباط ‌پزشک- بیمار با نقش محقق در ارتباط محقق -آزمودنی متفاوت است، حتی اگر پزشک و محقق، یک نفر باشند. در چنین مواردی، نقش ‌پزشک باید مقدم باشد.

ü گزارش صادقانه‌ی نتایج

  لازم به توضیح نیست که گزارش درست نتایج تحقیق الزامی است.

ü افشاگری [2]

  برای پیشگیری از اجرای تحقیقات غیراخلاقی، یا برای مقابله با آن پس از اجرا، هر کس از چنین اعمالی اطلاع یابد، ملزم به افشای این اطلاعات به مسئولین امر می باشد. کارآموزان تیم‌های تحقیقاتی همانند دانشجویان ، ممکن است در موارد تردید به تحقیقات غیراخلاقی، چون ممکن است خود را فاقد صلاحیت برای داوری اعمال محققین ارشد ببینند و یا احتمال تنبیه شدنشان را درنظر بگیرند به سختی واکنش نشان دهند. آنها حداقل باید از شرکت در تحقیقاتی که بطور وضوح برایشان غیراخلاقی بنظر می‌رسد، (به عنوان مثال دروغ گفتن به افراد مورد تحقیق و جعل داده ها) امتناع ورزند. در صورت مشاهده‌ی دیگران در حال انجام چنین کارهای غیراخلاقی، هر اقدامی که می‌توانند برای آگاه نمودن اولیای مربوطه، مستقیماً و یا بصورت بی نام، انجام دهند.

  راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش

  در طبابت باید از پزشکی مبتنی بر شواهد استفاده شود. این شواهد از راه پژوهش به‌دست می‌آیند. بنابراین پیشرفت دانش پزشکی بر پژوهش مبتنی است. بخش بزرگی از پژوهشها برای رسیدن به نتایج معتبر، در نهایت باید بر روی انسان به انجام برسند . راهنمای عمومی اخلاق در پژوهشهای دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران، دربردارنده‌ی اصول و مقررات اخلاقی ‎ است که تمامی پژوهشگرانی که اقدام به پژوهش بر روی آزمودنیهای انسانی (که شامل داده ها یا مواد بدنی به دست آمده از انسانها نیز میشود) میکنند، و تمامی مدیران پژوهشی و کمیته‌ای اخلاق در پژوهش کشور، باید آن را مبنا و راهنمای عملکرد خود قرار دهند و تمامی تلاش خود را برای تضمین رعایت حداکثری آن در عملکرد پژوهشی خود - و تا جای ممکن دیگر پژوهشگران - به عمل آورند. این راهنما بر اساس اصول اخلاقی، به ویژه کرامت انسانی، مبانی و ارزشهای اسلامی و ملی تدوین یافته است. تقدم و تأخر بندهای این راهنما، بر اساس اهمیت نیست. این راهنما باید به صورت یک کل واحد دیده شود و هیچکدام از بندهای آن نباید بدون توجه کافی به مقدمه و سایر بندهای مرتبط تفسیر شود. هر پژوهشگر باید علاوه بر این راهنما، از دیگر قوانین و راهنماهای مرتبط که از سوی مراجع رسمی ابلاغ شده‌اند مانند راهنماهای اختصاصی اخلاق در پژوهش کشور آگاهی داشته باشد و آنها را رعایت کند .

  1. هدف اصلی هر پژوهش باید ارتقای سلامت انسانها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد .

  2. در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی ‎ ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام میگیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزماییهای بالینی بر روی بیماران یا داوطلبهای سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است .

  3. پژوهش بر انسان فقط در صورتی توجیه پذیر است که منافع بالقوه ی آن برای هر فرد آزمودنی بیشتر از خطرهای آن باشد. در پژوهشهای دارای ماهیت غیر درمانی، سطح آسیبی که آزمودنی در معرض آن قرار میگیرد نباید بیشتر از آنچه باشد که مردم عادی در زندگی روزمره‌ی خود با آن مواجه میشوند. حصول اطمینان از این امر برعهده‌ی طراحان، مجریان و همکاران پژوهش و تمامی شوراهای بررسی یا پایشکنندهی پژوهش از جمله کمیته‌ی اخلاق در پژوهش است .

  4. مواردی از قبیل سرعت، سهولت کار، راحتی پژوهشگر، هزینه‌ی پایینتر و یا صرفاً عملی بودن آن به هیچ وجه نباید موجب قرار دادن آزمودنی در معرض خطر یا زیان افزوده یا تحمیل هر گونه محدودیت اختیار اضافی به وی شود .

  5. قبل از آغاز هر پژوهش پزشکی ، باید اقدامات اولیه جهت به حداقل رساندن زیان احتمالی وارده به آزمودنیها و تامین سلامت آنها انجام گیرد .

  6. در کارآزمایی های بالینی دوسوکور که آزمودنی از ماهیت دارویی یا مداخله‌ای که برای وی تجویز شده بی‌اطلاع است، پژوهشگر باید تدابیر لازم جهت کمک‌رسانی به آزمودنی در صورت لزوم و در شرایط اضطراری را تدارک ببیند .

  7. اگر در حین اجرای پژوهش مشخص شود که خطرات شرکت در این پژوهش برای آزمودنیها بیش از فواید بالقوه‌ی آن است، باید آن پژوهش بلافاصله متوقف شود .

  8. طراحی و اجرای پژوهشهایی که بر روی آزمودنی انسانی انجام میگیرند، باید منطبق با اصول علمی پذیرفته شده بر اساس دانش روز و مبتنی بر مرور کامل منابع علمی موجود و پژوهشهای قبلی آزمایشگاهی، و در صورت لزوم، حیوانی مناسب باشد. مطالعات حیوانی باید با رعایت کامل اصول اخلاقی کار با حیوانات آزمایشگاهی انجام شوند .

  9. در پژوهشهای پزشکی که ممکن است به محیط زیست آسیب برسانند، باید احتیاط‌های لازم در جهت حفظ و نگهداری و عدم آسیب رسانی به محیط ریست انجام گیرد .

  10. هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرحنامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزماییهای بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرحنامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کننده‌ها، وابستگی‌های سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوه‌ی دیگر، مشوقهای شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش .در مواردی که لازم است رضایتنامه‌ی آگاهانه به‌صورت کتبی اخذ شود، فرم رضایتنامه باید تدوین و به طرحنامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرحنامه از سوی کمیته‌ی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود.

  11. کمیته‌ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرحنامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرحها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته‌ی اخلاق درخواست میشود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود .

  12. انتخاب آزمودنیهای بالقوه از میان جمعیت بیماران یا هر گروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، به‌نحوی که توزیع بارها (خطرات یا هزینه‌ها) و منافع شرکت در پژوهش، در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیض‌آمیز نباشد .

  13. کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا میشود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانهی کتبی غیر ممکن یا قابل صرفنظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیتهی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیتهی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود

  14. اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامه‌ی شرکت در پژوهش تاثیرگذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیته‌ی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامه‌ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد .

  15. پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهشهای پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که میتوانند در تصمیم‌گیری او مؤثر باشند، به‌نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به‌کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروهمورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیانهایی که انتظار میرود مطالعه در بر داشته باشد. همچنین، هر آزمودنی باید بداند که میتواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید دربارهی خطرات و زیانهای بالقوه‌ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر همچنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه‌های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد . این موارد باید در رضایتنامهی آگاهانه منعکس شود .

  16. پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی میشود . به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای خانواده یا پزشک خانواده - داده شود. همچنین، در پژوهشهایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی داشته باشد، دلایل این شیوه‌ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته‌ی اخلاق تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند .

  17. پژوهشگر ارشد مسؤول مستقیم ارائه ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی ، اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است. در مواردی که بنا به دلیلی، نظیر زیاد بودن تعداد آزمودنیها، این اطلاع رسانی از طریق شخص دیگری انجام میگیرد، این پژوهشگر ارشد است که مسؤول انتخاب فردی آگاه و مناسب برای این کار و حصول اطمینان از تأمین شرایط مذکور در این بند است .

  18. در پژوهشهایی که از مواد بدنی (شامل بافتها و مایعات بدن انسان) یا داده هایی استفاده میشود که هویت صاحبان آنها معلوم یا قابل کشف و ردیابی است، باید برای جمع آوری، تحلیل، ذخیره ‎ سازی و یا استفاده‌ی مجدد از آنها رضایت آگاهانه گرفته شود. در مواردی که اخذ رضایت غیرممکن باشد یا اعتبار پژوهش را خدشه دار کند، میتوان در صورت بررسی مورد و تصویب کمیته‌ی اخلاق ، از داده ها یا مواد بدنی ذخیره شده، بدون اخذ رضایت آگاهانه استفاده کرد .

  19. عدم قبول شرکت در پژوهش، یا ادامه ندادن به همکاری، نباید هیچگونه تأثیری بر خدمات درمانی که در همان مؤسسه – نظیر بیمارستان – به فرد ارائه میشود، داشته باشد. این موضوع باید در فرایند اخذ رضایت آگاهانه، به آزمودنی اطلاع داده شود .

  20. در مواردی که آگاه کردن آزمودنی درباره ی جنب ه های از پژوهش باعث کاهش اعتبار پژوهش می شود، ضرورت اطلاع رسانی ناکامل از طرف پژوهشگر باید توسط کمیته ی اخلاق تأیید شود. بعد از رفع عامل این محدودیت، باید اطلاع رسانی کامل به آزمودنی انجام گیرد .

  21. برخی از افراد یا گروههایی از مردم، نظیر ناتوانان ذهنی، کودکان، جنین و نوزاد، بیماران اورژانسی، یا زندانیان که ممکن است به عنوان آزمودنی در پژوهش شرکت کنند، نمیتوانند برای دادن رضایت، آگاهی یا آزادی لازم را داشته باشند. این افراد یا گروهها آسیب پذیر دانسته میشوند و باید مورد حفاظت ویژه قرار گیرند .

  22. از گروههای آسیب پذیر هیچگاه نباید (به دلایلی چون سهولت دسترسی ) به عناون آزمودنی ترجیحی استفاده شود. پژوهش پزشکی با استفاده از گروهها یا جوامع آسیب پذیر تنها در صورتی موجه است که با هدف پاسخگویی به نیازهای سلامت و اولویتهای همان گروه یا جامعه طراحی و اجرا شود و احتمال معقولی وجود داشته باشد که همان گروه یا جامعه از نتایج آن پژوهش سود خواهد برد .

  23. در پژوهش بر روی گروههای آسیب پذیر، وظیفه ی اخذ رضایت آگاهانه مرتفع نمیشود. در مورد افرادی که سرپرست قانونی دارند، پژوهشگر موظف است که علاوه بر اخذ رضایت آگاهانه از سرپرست قانونی، متناسب با ظرفیت خود فرد، از وی رضایت آگاهانه اخذ کند. در هر حال، باید به امتناع این افراد از شرکت در پژوهش احترام گذاشته شود .

  24. اگر در حین اجرای پژوهش، آزمودنی دارای ظرفیت، ظرفیت خود را از دست بدهد یا آزمودنی فاقد ظرفیت، واجد ظرفیت شود، باید با توجه به تغییر حاصله، رضایت آگاهانه برای ادامه ی پژوهش از سرپرست قانونی یا خود فرد اخذ شود .

  25. پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنیها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. همچنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنیها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده ها یا اطلاعات به دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد .

  26. هر نوع آسیب یا خسارت ناشی از شرکت در پژوهش باید بر طبق قوانین مصوب جبران خسارت شود. این امر باید در هنگام طراحی پژوهش لحاظ شده باشد. نحوه ی تحقق این امر ترجیحاً بهصورت پوشش بیمه های نامشروط باشد

  27. در پایان پژوهش، هر فردی که به عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روشهایی که سودمندیشان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره مند شود .

  28. پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهشهای خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش مطلوب نیست، بپذیرند

  29. نحوه‌ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنیها و مؤسسه ی حمایت کننده ی پژوهش باشد

  30. گزارشها و مقالات حاصل از پژوهشهایی که مفاد این راهنما را نقض کرده اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند .

  31. روش پژوهش نباید با ارزشهای اجتماعی، فرهنگی و دینی جامعه در تناقض باشد.

 

 

 تهیه و تنظیم : افشین فرهانچی - زهره رحیمی

 

 

  منابع :

  ü منابع آموزشی مرکز تحقیقات اخلاق و تاریخ پزشکی ( خانم دکتر اصغری، آقای دکتر امامی رضوی)

  ü دستنامه اخلاق پزشکی ترجمه دکتر قاسم زاده و همکاران

  ü پزشک و ملاحظات اخلاقی دکتر لاریجانی و همکاران

  ü مقالات ارائه شده در کنگره‌های کشوری اخلاق پزشکی

  ü منابع آموزشی اینترنتی گروه اخلاق پزشکی دانشگاه علوم‌پزشکی تهران

  ü سایت شورای سیاست‌گذاری وزارت بهداشت و درمان

  ü برخی مقالات لاتین مرتبط با موضوعات

 

 

 


  [1] WMA

  [2] Whistle blowing

دفعات مشاهده: 1483 بار   |   دفعات چاپ: 551 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 48 بار   |   0 نظر
>
:: حرفه‌ای گری در پزشکی ::
 | تاریخ ارسال: ۱۳۹۲/۱۲/۲۹ | 

 

  معرفی موارد

  § در یک موقعیت بالینی متوجه بی توجهی دوست نزدیکتان می­شوید که خوشبختانه صدمه­ای برای بیمار ایجاد نمی­کند. در همین زمان متوجه می­شوید که دوستتان بوی الکل می­دهد و در پرسش شما, اعتراف می­کند که دیشب برای اولین بار الکل مصرف کرده است. شما بارها بوی الکل را از او استشمام کرده­اید و مطمئن هستید که دروغ می­گوید, اما نمی­خواهید با معرفی­اش به مسئولین دانشگاه, آبرویش برود یا باعث محرومیت تحصیلی او شوید و نیز نگران این هستید که سایر همکلاسیانتان درباره ­تان چه قضاوتی می­کنند.

 

  § مادرتان در یک بیمارستان دانشگاهی بستری بوده و دیروز برای بستری در بیمارستان خصوصی با رضایت شخصی مرخص شده است. رزیدنت مادرتان MRI او را برای معرفی در morning report پیش خود نگه می‌دارد. امروز که برای گرفتن MRI به بخش مراجعه می‌کنید همه پرستاران از MRI مادرتان اظهار بی‌اطلاعی می‌کنند. برای صحبت با رزیدنت به درمانگاه می‌روید. رزیدنت می‌گوید MRI ها در بخش در station پرستاری است و پرستاران اشتباه می‌کنند. وی از درمانگاه با بخش تماس می‌گیرد، سرپرستار می‌گوید هیچ‌چیزی به آن‌ها تحویل داده نشده است و هیچ چیز آن‌جا نیست، رزیدنت با او بگو مگو می‌کند و مکالمه آن‌ها با مشاجره تمام می‌شود. دست آخر به شما می‌گوید: "به من ربطی ندارد، MRI در بخش است برو از پرستارها طلب کار باش" استاد که متوجه بحث شما شده است برای اینکه رزیدنت بتواند سریعتر به ویزیت بیماران معطل شده بپردازد, پا در میانی می­کند و برای مادرتان یک نسخه MRI می­نویسد.

 

 

   

  پروفشنالیسم مفهوم جدیدی نیست و در تمام طول تاریخ طب, در قالب سوگندنامه‌های پزشکی وجود داشته است. آن‌چه رابطه پزشک و بیمار را مؤثر می‌سازد و لازمه موفقیت پزشک در تشخیص، درمان و ارائه خدمات پیشگیری است اعتماد بیمار به پزشک است. آن‌چه پزشکی را به حرفه‌ای مقدس و با ارزش مبدل می‌سازد، اعتمادی است که جامعه به خدمتگزاران این حرفه دارند، اعتماد به این‌که شاغلین این حرفه هدف اصلی خود را تأمین سلامتی مردم قرار داده‌اند. و آن را بر منافع خود ترجیح می‌دهند و این هدف مقدس را به شکل سوگندنامه متعهد می‌شوند. مشاغلی از این دست که خود را به جامعه به صورت خدمتگزار و برآورنده بخشی از خدمات اساسی اجتماعی معرفی می‌کنند, حرفه (profession) نام دارند(1). طبابت، قضاوت و تعلیم و تربیت مثالهایی بارز از حرفه هستند.

  مشخصات یک حرفه عبارتند از:

  1- اشتغال به حرفه عموماً نیاز به دانش یا مهارت تخصصی دارد .

  2- جامعه به اعضاء حرفه امتیازات خاصی را اعطا می کند .

  3- جامعه انتظار دارد آنها در ارائه خدمت اجتماعی منافع جامعه را بر منافع خود مقدم بدارند.

  جامعه به اعضای حرفه پزشکی این حق را داده است تا آن‌چه را در مورد ارائه خدمات سلامتی به بیماران و جامعه صلاح می‌دانند تصمیم‌گیری و اجرا نمایند. بالطبع در قبال اعطای این حق، از این حرفه انتظار دارد که تامین منافع جامعه را بر تمام اهداف خود مقدم بدارد و با آموزش و نظارت بر عملکرد حرفه‌ای اعضاء خود کیفیت خدمات را تضمین نماید. بنابراین سیستم سلامت و نیز تک تک اعضای حرفه پزشکی خود را متعهد می‌دانند که تصمیمات و اقداماتشان در خدمت سلامت بیماران باشد و منافع بیمار را بر منافع خود ترجیح دهند.

  در دهه اخیر به لحاظ پیشرفت تکنولوژی و تعامل قابل توجه صنایع با پزشکان خطر خدشه دارشدن اعتماد به پزشکان بیش از پیش احساس شده است و بدین لحاظ در سال 1995 بورد طب داخلی آمریکا [1] (ABIM) و انجمن طب داخلی آمریکا [2] (ACP-ASIM) به همراه فدراسیون اروپایی طب داخلی [3] پروژه‌‌ای را در تدوین منشور پروفشنالیسم شروع کردند که مفاد آن تعهداتی است که تمام کارکنان خدمات سلامت باید به آن پایبند باشند. در تدوین این منشور فراگیر بودن آن در تمام فرهنگ‌ها و مذاهب لحاظ شده است و طی مقاله­ای به نظرخواهی تمام پزشکان و انجمنهای پزشکی سراسر دنیا گذاشته شده است. طبق این منشور پزشکان و سیستم‌های خدمات سلامت ملزم به رعایت منافع بیمار و عدالت اجتماعی هستند. این منشورشامل 10 بند است که تعهداتی را هم برای کل سیستم سلامت و هم برای تک تک پزشکان فراهم می‌آورد(2):

  1- تعهد به توانمندی حرفه‌ای: پزشکان باید به آموزش مداوم خود در تمام طول زندگی حرفه‌ای پایبند باشند و دانش و مهارت‌های لازم و به روز را به دست آوردند.

  2- تعهد به صداقت با بیماران: پزشکان باید قبل از اخذ رضایت و در کل دوره درمانی اطلاعات مربوط به وضعیت سلامتی بیماران را کامل و صادقانه در اختیار ایشان قرار دهند. ارائه اطلاعات به میزانی لازم است که بیمار بتواند برای دوره درمانی خود تصمیم‌گیری نماید.

  3- تعهد به رازداری بیمار: لازمه‌ی کسب اعتماد بیماران رعایت رازداری و حفاظت از اطلاعات بیماران است.

  4- تعهد به حفظ رابطه مناسب با بیماران: بنا به طبیعت اجتناب‌ناپذیر وابستگی و آسیب‌پذیری بیماران که آن‌ها را در موقعیت پایین‌تر در رابطه با پزشکان قرار می‌دهد، پزشکان باید از یک‌سری روابط با بیماران خود بپرهیزند.

  5- تعهد به ارتقا کیفیت خدمات مراقبت‌ها: پزشکان هم به‌طور فردی و هم از طریق انجمن حرفه‌ای خود باید در برنامه‌ریزی و اجرای مکانیسم‌هایی برای ارتقاء کیفیت خدمات اقدام نمایند.

  6- تعهد به بهبود دسترسی به خدمات: هدف تمام سیستم‌های ارائه خدمات سلامت باید دسترسی همگان به خدمات حداقل استاندارد مراقبت باشد. پزشکان و نظام سلامت باید موانع دسترسی عادلانه به خدمات را اعم از موانع حقوقی، تحصیلاتی، مالی، جغرافیایی و تبعیضات اجتماعی را برطرف سازند.

  7- تعهد به توزیع عادلانه‌ی منابع محدود: پزشکان در عین حال که به نیاز فردی بیماران پاسخ می‌گویند مسؤول توزیع خدمات محدود بر مبنای مدیریت معقول و هزینه اثر بخش نیز می‌باشند.

  8- تعهد به دانش علمی: پزشکان وظیفه دارند در تولید دانش و استفاده از آن و ارتقاء استاندارد علمی و پژوهش بکوشند. حرفه‌ی پزشکی متعهد است از مبتنی برشواهد علمی بودن و صحت علم تولید شده اطمینان یابند.

  9- تعهد به حفظ اعتماد از طریق مدیریت تعارضات منافع: در موارد بسیاری پزشکان و سازمان‌های خدمات سلامت در این موقعیت قرار می‌گیرند که منافع خود را دنبال کنند و آن‌را بر منافع بیمار ترجیح دهند. این موقعیت‌ها اعتماد مردم و بیمار را به پزشکان و سیستم سلامت به مخاطره می‌اندازد. پزشکان موظفند چنین موقعیت‌هایی را شناسایی کنند و با آن به شکل صحیحی برخورد نمایند.

  10- تعهد به مسؤولیت‌های حرفه‌ای: پزشکان به‌عنوان اعضاء یک حرفه باید با یکدیگر همکاری کنند، به یکدیگر احترام بگذارند، در فرآیندهای خودارزیابی از قبیل تعیین رویه‌ای برای برخورد با پزشکانی که رفتار غیر حرفه‌ای از خود نشان می‌دهند شرکت کنند تا کیفیت مراقبت از بیماران به حداکثر برسد.

 

  پروفشنالیسم پایبندی به تعهدات برشمرده است و یکی از مهم‌ترین توانمندی‌هایی است که هر دانشجوی پزشکی باید نگرش آن را کسب و در عمل و رفتار آن را نشان دهد. خصوصیات فردی که تجلی پروفشنالیسم در رفتار هر پزشک (رفتار حرفه­ای) است عبارتند از:

  نوع دوستی، تعالی شغلی، وظیفه شناسی، شرافت و درستکاری، احترام به دیگران، عدالت

  

  مصادیق هر یک از اجزاء رفتار حرفه­ای :

  1. نوع دوستی:

  · ارجحیت دادن منافع بیمار بر منافع خود

  · توجه نشان دادن به خواسته‌های بیمار

  · صرف وقت و حوصله برای توضیح اطلاعات به بیمار

  · صرف وقت و حوصله برای آرامش بخشیدن به بیمار ناخوش

  · تلاش برای کاستن از رنج و درد بیمار از تمام راههای ممکن

  · دلسوزانه گوش دادن به نگرانیهای بیمار

  · مشارکت در سازمانهای حرفه­ای محلی و ملی

  · پیشنهاد کمک به سایر اعضاء تیم

  · داوطلب شدن برای انجام کار فرد دیگری که نمی‌تواند کارش را انجام دهد,

  · در اختیار دیگران قرار دادن دانش و مهارتهای خود

  2. وظیفه‌شناسی:

  · به موقع رسیدن

  · قابل اعتماد بودن

  · از سرپرست پیروی کردن

  · انجام وظائف محوله به طور کامل و به موقع

  · پاسخ به نامه‌ها، احضارها، تلفن‌ها و ایمیل‌ها به نحوی که سر وقت و به موقع باشد.

  · رعایت ضوابط و مقررات

  · همکاری مناسب در کار تیمی

  · انجام وظائف و در دسترس بودن در زمان on call

  · گزارش دقیق و کامل مراقبتهایی که برای بیمار انجام می‌شود

  · انتقال درست و کامل مسؤولیت‌ مراقبت از بیمار

  · اطلاع به دیگران در زمانیکه برای انجام وظیفه نمی‌تواند حاضر شود و اطمینان از جایگزین

  · تکمیل مراقبت بیماران قبل از مرخص کردن آن‌ها

  · اظهار خطای پزشکی به تیم یا سرپرست

  · اظهار وجود تعارض منافع به تیم یا سرپرست

  · شناسایی و گزارش خطا و رفتار نامناسب همکاران با پرهیز از بی‌اعتبار نمودن غیر منصفانه

  · مشارکت در فعالیتهای خود_نظارتی حرفه

  · اجتناب از سوء مصرف دارو و الکل

  · ارائه نقد موثر به جای غر زدن

  3. تعالی شغلی:

  · جست‌وجوی فعال فیدبک‌ها

  · اصلاح رفتارها یا عملکرد خود براساس فیدبک ارائه شده

  · نگرش نقادانه به خود و توانایی تشخیص حیطه‌هایی توانمندی و دانش خود

  · شناختن محدودیت خود و کمک گرفتن از دیگران در موارد عدم دانش و مهارت کافی

  · سازگاری با تغییر شرایط

  · ارزیابی سلامتی جسمی و روحی‌ خود

  · احساس مسؤولیت برای بازآموزی خود

  · شرکت در راندها، سمینارها و سایر فعالیت‌های آموزشی

  · مطالعه بر اساس case های بیمار که به وی مراجعه می‌کنند.

  4. احترام به دیگران:

  · برقراری تفاهم با اعضاء تیم

  · حفظ حریم‌های لازم در موقعیتهای شغلی و آموزشی

  · معرفی خود و اعضای تیم به بیمار و خانواده‌اش

  · مورد خطاب قرار دادن بیمار به شکلی مناسب

  · استفاده از اصطلاحاتی که برای بیمار قابل فهم باشد, در صحبت با بیمار

  · احترام و حفظ شأن انسانی بیماران و خانواده ایشان چه در حضور و چه در غیاب ایشان

  · احترام به حق استقلال فردی بیمار از طریق ارائه اطلاعات در مورد انتخاب‌های درمانی

  · ارائه مشاوره به خانواده یا قیم قانونی بیمار, هنگامی که وی فاقد اهلیت تصمیم‌گیری باشد

  · احترام گذاشتن به رازداری و حریم خصوصی بیمار

  · حفظ حریم‌های لازم در ارتباط با بیمار

  · ارتباط خوب و مناسب با دانشجویان زیردست در محیط آموزشی

  · ارتباط خوب و مناسب با اساتید در محیط آموزشی

  · ارتباط خوب و مناسب با شاغلین سایر حرفه‌های مرتبط با سلامتی

  · تحمل و صبوری نشان دادن در مقابل طیفی از رفتارها و عقاید

  · تبعیض روا نداشتن در تعاملات خود با دیگران براساس مواردی همچون سن، رنگ پوست، نژاد، عقاید سیاسی، وضعیت تأهل، ناتوانی‌های جسمی و روحی، جنس، تمایل جنسی (هم‌جنس گرا یا غیر هم‌جنس گرا) و یا محکومیت‌های کیفری یا جنایی

  5. درستی و شرافت:

  · رفتار صادقانه (راستگویی, انصاف، رک بودن، خوش قول بودن)

  · حل اختلافات به شکلی که به شأن طرف مقابل احترام گذاشته شود

  · رفتار مناسب شأن پزشکی چه در رفتار، چه در صحبت و چه در پوشش و آراستگی

  · صداقت با بیماران و اجتناب از بزرگنمایی توانمندی‌های خود

  · تشویق موفقیت‌های همکاران خود در اجتماعات عمومی

  · اظهار نظر فقط در مورد موضوعاتی که در حیطه تخصص اوست.

  · عدم مشارکت در تقلب(دادن و گرفتن) در آزمون‌ها

  · پذیرفتن مسؤولیت کار خود

  · اجتناب از استفاده از شیوه های غیر منصفانه برای ارتقاء جایگاه آکادمیک خود

  · عدم شرکت در ارتباطات استثمارگرایانه با همکاران، دانشجویان، بیماران یا خانواده ایشان به منظور کسب منافع مادی، احساسی، جنسی، پژوهشی یا آموزش

  · انجام اخلاقی و گزارش صادقانه پژوهش و قدردانی مناسب از مشارکت دیگران در انتشار

  · اجتناب از دزدی تالیفات

  6. تعهد به عدالت اجتماعی:

  · توزیع عادلانه منابع مراقبت سلامتی

  · طبابت بر مبنای هزینه اثر بخشی

  · مراقبت‌ از منابع خدمات سلامتی

  

  چالشهای رفتار حرفه­ای

  عواملی که رفتار حرفه‌ای را خدشه دار می­سازد در هفت دسته کلی تقسیم بندی می گردد: سوء استفاده از قدرت، تکبر، طمع، اظهار نادرست, ناتوانی، نبود وجدان کاری و تعارض منافع(8):

  1. سوء استفاده از قدرت:

  به ‌طور سنتی، حرفه پزشکی از احترام بالایی برخوردار بوده است. این احترام قدرت زیادی برای پزشک فراهم می‌آورد. بیماران و جامعه به‌طور کلی از آنچه شاغلین این حرفه انجام می‌دهند یا می‌گویند پیروی می‌کنند. اگر این قدرت مورد سوء استفاده قرار گیرد، می‌تواند پایه‌گذار هنجار غلط برای رفتار حرفه­ای شود. این سوء استفاده می‌تواند تدریجی, پنهانی و در سطوح مختلف رخ دهد:

  × تعامل با بیمار و همکاران: احترام و اعتماد به پزشک به وسیله بیمار و همکاران باید مورد اهمیت قرار گیرد و ارتقاء پیدا کند نه اینکه مورد سوء استفاده قرار گیرد. این‌که اجازه ندهیم بیمار خواسته‌هایش را بیان کند یا در تصمیم‌گیری شرکت کند ، این‌که اجازه دهیم رقابت‌های دانشگاهی و مالی روی ارزیابی صادقانه­مان از همکار یا دانشجو اثر بگذارد، اینکه از همکار جوان (رده پایین) برای افزایش آثار و پیشرفت شغلی آکادمیک خود استفاده کنیم سوء استفاده از قدرت است. عمداً به تأخیر انداختن پیشرفت همکاری که رتبه پایینتری دارد برای بی‌اثر کردن تلاش وی و بی‌جهت بدنام کردن او، هم‌ مثالهایی از سوء استفاده قدرت است.

  × تبعیض‌ها : اعضای یک حرفه در مورد فراهم ساختن محیطی که در آن همه همکاران از مشارکتشان لذت ببرند و همه بتوانند بدون در نظر گرفتن ناتوانی‌ها، وضعیت قومیت، جنسیت، نژاد و مذهب به سمت پتانسیل‌هایشان پیشرفت کنند, مسؤل هستند. این مسؤولیت شامل حذف کردن بی‌انصافی‌های کوچک و بزرگی است که باعث تبعیض بر ضد پیشرفت‌های فردی و حرفه‌ای افراد می‌شود.

  × نقض رازداری : بیماران اعتماد دارند که اطلاعات آنها کاملاً محرمانه نگهداشته می‌شوند. از این اعتماد نباید سوء استفاده شود. اظهار نظرهای غیر ضروری یا بحث کردن در مورد جزئیات وضعیت بیماران در جمع (به‌عنوان مثال در یک آسانسور شلوغ یا مهمانی) سوء استفاده از رازداری است. پزشک باید اعتماد بیماران را حفظ کند و فقط در شرایطی که مصالح بیمار حکم می‌کند یا زمانی که افشا کردن, ضرورت قانونی داشته باشد، راز را افشا کند.

  2. تکبر:

  تکبر تظاهر ناخوشایند برای برتری و جلوه دادن خود است. تکبر موجب غرور، خودبینی، توهین و تحقیر می‌شود.. تکبر، تعهد حرفه‌ای را از سه طریق نابود می‌کند. اول: توانایی فکر کردن پزشک را به عملکرد خود کاهش می‌دهد. دوم: همدردی با بیماران را مشکل می‌کند. سوم: تعهد حرفه‌ای را با از بین بردن نقش مفید «شک به خود» تخریب می‌کند.

  3. طمع :

  زمانی که پول به یک عامل هدایت کننده در طبابت تبدیل می‌شود, طمع غالب گردیده است و تعهد حرفه‌ای را به فساد می‌کشاند. طمع می‌تواند آرزوی ناشایست از شهرت، قدرت یا پول باشد. پزشک باید به‌طور مداوم از خود بپرسد که آیا عملکردش تحت هدایت منافع بیماران است یا منافع شخصی خود. درمان طمع، مستلزم خودکاوی مداوم و پرسش در مورد انگیزه خود است تا اطمینان یابیم که عملکردمان براساس منفعت‌های شخصی نیست.

  4. اظهار نادرست :

  اظهار نادرست در رفتار حرفه­ای شامل دروغگویی و فریب است. دروغگویی یعنی با آگاهی حرف راست را نگوییم. بنابر این دروغگویی صرفاً گزارش غیر راست نیست و هر گفتار نادرست دروغگویی نیست. دروغگویی یک اقدام تعمدانه است. فریب نیز اظهار نادرست و عمدی یک واقعیت با هدف گمراه کردن افراد است.

  5. ناتوانی :

  این باور که باید به پزشک وابسته به مواد مخدر یا الکل یا دچار اختلال ذهنی اجازه داده شود که از بیمارانی‌ که به او سوء ظن ندارند مراقبت کند، التزام به رفتار حرفه­ای را مخدوش می­سازد. پزشکی که توانائیش برای انجام وظایف حرفه‌ای آسیب دیده است بایست از مسؤولیت‌پذیری در مراقبت از بیماران صرف‌نظر کند و همکاران وی بایست مراقب باشند که این استانداردها حفظ شود. اختلال در کار پزشک طوری نیست که یا کاملاً وجود داشته باشد یا اصلاً نباشد. بی‌رغبتی ذاتی، به این‌که اولین نفری باشی که توجه مسئولین را به ناتوانی یک همکار جلب کنی شاید بزرگ‌ترین مشکل در رابطه با این جنبه از تعهدات حرفه‌ای باشد. با شک به این‌که همکار ممکن است ناتوانی داشته باشد به سرعت خیلی از سؤالات و توجیهات که فرد را از اقدام سریع و مناسب باز می‌دارد, به ذهن می‌رسد. مثلاً «شاید من اشتباه می‌کنم»، «او فقط روز بدی داشته»، «اگر مشکلی داشته باشد ,یقیناً بهتر است شخصی که او را می‌شناسد گزارش کند» ، «اگر ناتوانی او را گزارش کنم همکاران چه فکری در مورد من خواهند کرد؟» «او مسؤولیت یک خانواده را بر عهده دارد من نمی‌توانم باعث به فقر کشیده شدن آن‌ها باشم»، «اگر متحد باشیم می‌توانیم ناتوانی‌ او را جبران کنیم, ما اجازه نمی‌دهیم اتفاق بدی برای بیماران او بیافتد».

  6. نبود وجدان کاری

  نبود وجدان کاری عدم انجام مسؤولیت‌ها است و با اساس تعهد حرفه‌ای ناسازگار است: پزشکی را در نظر بگیرید که خود را متعهد به انجام حداقل کار می‌داند.

  § خلاصه‌ترین شرح حال را می‌گیرد.

  § به جای این‌که خودش رادیوگرافی را ببیند منتظر گزارش رادیولوژی می‌شود.

  § به تلفن‌های بستگان بیمار جواب نمی‌دهد.

  § به جای این‌که بیمار را ببیند، چارت پزشکی او را می‌بیند.

  § آخرین اطلاعات را به جای استفاده از منابع معتبر علمی از نمایندگان شرکت دارویی می‌گیرد.

  پزشکی که پژوهش وی وقت و انرژی زیادی از او می­گیرد و نمی­تواند مسؤولیت‌های آموزشی‌اش را درست انجام دهد:

  § دیر سر راند حاضر می‌شود.

  § نمی‌تواند در جلسات مربیان با دانشجویان شرکت کند.

  § مراقبت‌ از بیماران را به کارآموزانی محول می‌کند که هنوز آماده انجام این مسؤولیت بدون سرپرستی استاد نیستند.

  § سؤال‌های آسان را انتخاب می‌کند.

  § از ارائه یافته‌های خود برای چاپ اجتناب می‌کند.

  § در کمیته کاریش شرکت نمی‌کند.

  § یا در جلسات حاضر می‌شود اما در بحث‌ها شرکت نمی‌کند.

  7. تعارض منافع :

  شرکت در موقعیتهای تعارض منافع, حمایت از منافع فردی و فدا کردن منافع بیمار و جامعه به نفع منفعت پزشک است. تشخیص و جلوگیری از تعارض منافع یک قسمت اصلی از رفتار حرفه‌ای است. پزشک باید از موقعیت‌هایی که در آن منافع خودش را بالاتر از منافع بیمار قرار می­دهد, اجتناب کند. تعداد قابل توجهی از مسائل مربوط به تعارض منافع به اعتبار شغلی پزشکی صدمه زده‌اند. از این رو، تلاشی مجدد برای آموزش دانشجویان پزشکی و نیز پزشکان لازم است تا تعارض منافع بالقوه را در روابط پزشک-بیمار و پزشک- جامعه شناخته و ضرورت اجتناب از آن‌ها را درک کنند. مثال‌هایی از تعارض منافع که در ادامه ارائه می‌شود, می‌توانند در طبابت پزشکی رخ دهند:

  دریافت هدایا از تولید‌کنندگان داروها یا تجهیزات پزشکی: هرچند پزشک ممکن است ادعا کند که ارزش هدیه پایین بوده و تأثیری در تجویز آن نداشته است، اما قبول هدایا بالقوه این تأثیر ناخواسته را دارد. تجویز تست‌های آزمایشگاهی، اقدامات تشخیصی یا درمانی برای بیمار از شرکت یا لابراتوری که پزشک در آن منافع مادی دارد, نمونه­هایی از تعارض منافع(ارجاع به خود) می‌باشد. درمان نابجا، ویزیت‌های پشت سر هم در بیمارستان و مطب زمانی‌که نیازی به آن‌ها برای پی‌گیری علایم یا وضعیت بیمار نیست محصولات تعارض منافع هستند که به وسیله تعهد حرفه‌ای محدود نشده‌اند. برعکس بیماران می‌توانند با عدم استفاده کافی از منابع برای تشخیص و درمان مورد غفلت واقع شوند. اگر اضافه کار و حقوق پزشک مستقیماً وابسته به کاستن از هزینه‌های بیمار از طریق محدود کردن دسترسی به مشاوره‌های فوق تخصصی و انتخاب‌های درمانی گران‌قیمت باشد, پزشک را در تعارض منافعی قرار می­دهد که می­تواند منجر به عدم دسترسی بیمار به حد مطلوب مراقبت شود. همچنین عدم تمایل به ارائه حد مطلوب مراقبت می‌تواند ناشی تعارض نیاز به وقت و تلاش پزشک و در عین حال دلسردی پزشک به کار باشد.

 

  چهار محدوده رفتار حرفه‌ای:

  رفتارهایی که ممکن است پزشکان از خود نشان دهند در یک طیف از رفتار ایده­ال تا رفتار قبیح قرار دارد در ذیل نمونه رفتار هایی که در هر یک از این حیطه ها قرار می­گیرند آورده شده است. دسته بندی برخی رفتارها در این حیطه ها بدلیل عدم شفافیت مرز بین نامطلوب و قبیح و نیز بین مطلوب و ایده آل ممکن است مورد اختلاف باشد و این دسته بندی بیشتر نمایانگر این است که رفتار پزشک بر اساس میزان توجه به تعهدات می­تواند در یک طیف متغیر باشد:

  

  رفتار ایده‌ال (2+)

  - بخشنده و عفو کننده در برابر همکاران، بیماران و خانواده بیماران

  - نوع دوست نسبت به دیگران

  - خوش خلق و انعطاف پذیر

  - فروتنی نسبت به موفقیت‌های خود

  - مشتاق به آموزش یادگیرندگان و پرسش‌های ایشان

  - دستگیری از بیماران، کارکنان و مشاوران

  - به‌طور مداوم بیش از حد موظف خود, خدمت کند.

  - فرونشاندن عصبانیت و اضطراب بیماران و کارکنان

  - الگو بودن در داخل و خارج محیط کار

  - انجام کار درست فقط به دلایل اخلاقی

  رفتار مطلوب / مورد انتظار (1+)

  - به موقع رسیدن و آماده شدن برای کار

  - اولویت دادن به منافع بیمار

  - تکمیل مراقبت بیمار قبل از مرخص کردن آن‌ها

  - حفاظت از منافع و رازداری بیمار

  - برخورد محترمانه با بیماران و خانواده آن‌ها ، کارکنان، همکاران

  - آموزش سایر اعضاء تیم (دانشجویان، کارکنان، رزیدنتها)

  - بحث در مورد مسائل مشکل (انتخاب‌های درمانی، تصمیم‌گیری، خاتمه حیات، حقیقت گویی) به شکل مهربانانه با بیمار، خانواده و سایر کارکنان

  - پذیرش گشاده‌رویانه انتقادها از سوی اساتید و کارکنان

  رفتار نامطلوب (1-)

  - دیررسیدن یا دیر آماده کار شدن

  - افشاء اطلاعات بیماران

  - عدم تحویل صحیح مسؤولیت مراقبت بیمار

  - به زبان آوردن کلمات یا اطلاعات اهانت آمیز و آزار دهنده

  - پذیرش هدایای قابل توجه از حامیان مالی پژوهش یا شرکت‌های دارویی

  - انجام اقدامات پزشکی غیر جراحی بدون اخذ رضایت معتبر از بیمار

  - ارجاع به خود

  - تبعیض میان دانشجویان یا بیماران بر اساس نژاد، جنس، مذهب یا سایر خصوصیات عینی

  - تعامل غیر محترمانه با بیماران، خانواده آن‌ها یا کارکنان

  - عدم ذکر مناسب نام و زحمات دیگران هنگامی که از کار آنها برای آموزش یا تحقیق استفاده شده است.

  - عدم اجرا یا پاسخ مناسب به توصیه‌ها یا تعالیم استاد

  - تغییر برنامه ها به نفع خود

  - استفاده از نوع دوستی بعنوان بهانه در سر باز زدن از سایر وظایف

  رفتار قبیح (2-)

  - رها کردن بیمار

  - در دسترس نبودن در زمان on call

  - دروغ‌گویی مکرر، تقلب یا دزدی

  - سوء مصرف مواد یا اعتیاد

  - درس نگرفتن از خطای گذشته

  - نشان دادن یا پخش عکس‌های شهوت انگیز و سایر موارد آزار دهنده در محیط کار

  - ایجاد خطری که برای سلامت بیمار و یا کارکنان بسیار تهدید کننده است

  - توهین زبانی یا جسمی به بیماران، خانواده آن‌ها یا کارکنان

  - تحریف در گزارشات پزشکی، یا داده‌های پژوهش

  - دزدی دارو یا وسائل پزشکی

  - تعرض جنسی به بیمار یا همکاران

  آموزش و ارزشیابی پروفشنالیسم:

  رفتار حرفه­ای طی دهه اخیر بطور ویژه مورد توجه مسئولان آموزش پزشکی قرار گرفته است و بعنوان توانمندی مهم و با ارزشی که باید آموزش و ارزیابی آن در دوره آموزش پزشکی مورد توجه ویژه قرار گیرد, محسوب می­گردد. در پروژه اهداف دانشکده های پزشکی 1998) - Medical School Objectives Project AAMC ) آورده شده است که هدف باید تربیت پزشکان با سواد, متبحر, نوع دوست و مسئولیت پذیر باشد. پروژه پی­آمد انجمن ارزیابی کیفیت برنامه های دستیاری پزشکی آمریکا ، نیز پروفشنالیسم را یکی از توانمندیهای عمومی برای دستیاران عنوان کرده و بر اساس آن از دستیاران توقع می­رود احترام, دلسوزی, شرافت , پاسخگویی به نیاز بیماران و جامعه به نحوی که آن را بر منافع خود ترجیح دهند, مسئولیت پذیری در قبال بیمار جامعه و حرفه پزشکی و تعهد به ارتقاء توانمندیهای علمی و مهارتی را در رفتار خود نشان دهند(11). شورای عمومی پزشکی انگلستان در راهنمای طبابت خوب (Good Medical Practice-1995) اصول و ارزشهایی که طبابت خوب بر آنها پایه ریزی شده و دستورالعمل پروفشنالیسم در عمل است را برای راهنمایی طبابت پزشکان آورده است. مستند پزشکان فردا نیز (Tomorrow’s Doctors-2003) درستکاری و رابطه مناسب با بیمار را از پیآمدهای ضروری آموزش پزشکی می­داند. امروزه پروفشنالیسم بعنوان جزء ضروری و ارزشمند در طرح درس آموزش پزشکی پذیرفته شده و پژوهشها و مقالات فراوانی به نحوه آموزش و ارزشیابی آن پرداخته­اند.

 

  مباحث حقوقی :

  § نوع دوستی:

  بند اول ماده واحد قانون مجازات خودداری از کمک به مصدومین و رفع مخاطرات جانی سال 1345: «هر کس شخصی یا اشخاصی را در معرض خطر جانی مشاهده کند و بتواند با اقدام فوری خود یا کمک طلبیدن از دیگران یا اعلام فوری به مراجع یا مقامات صلاحیت دار از وقوع خطر یا تشدید نتیجه آن جلوگیری کند بدون این که با این اقدام ، خطری متوجه خود او یا دیگران شود و یا به وجود استمداد یا دلالت اوضاع و احوال بر ضرورت کمک، از اقدام به این امر خودداری نماید، به حبس جنحه ای یا جزای نقدی تا 50 هزار ریال محکوم خواهد شد. در این مورد اگر مرتکب از کسانی باشد که به اقتضای حرفه خود می توانستند کمک موثری بنماید به حسب جنحه ای از سه ماه تا دو سال یا جزای نقدی از ده هزار ریال تا یکصد هزار ریال محکوم خواهد شد. مسئولان مراکز درمانی اعم از دولتی یا خصوصی که از پذیرفتن شخص آسیب دیده و اقدام به درمان او یا کمک های اولیه امتناع نمایند به حداکثر مجازات ذکر شده محکوم می شوند.

  ماده11 آیین­نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته: شاغلان حرفه های پزشکی مکلفند در مواقعی که به منظور پیشگیری از بیماریهای واگیر یا در هنگام بروز سوانح ازسوی وزارت بهداشت ،درمان و آموزش پزشکی یا مراجع تعیین شده از طرف وزارت یاد شده از آنان استمداد می شود،همکاری ممکن و لازم را معمول دارند .

  ماده58 آیین­نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته: شاغلان حرفه های پزشکی مکلفند در موارد فوریت های پزشکی اقدامات مناسب لازم را برای نجات بیمار بدون فوت وقت انجام دهند .

  § وظیفه شناسی:

  ماده19 آیین­نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته: پزشک معالج مسئول ادامه درمان بیمار خود است مگر اینکه بیمار یا بستگان او مایل نباشند .

  ماده24 آیین­نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته: نظارت بر امور فنی موسسات پزشکی در تمام ساعت ها بر عهده مسوولان فنی آنهاست .

  ماده29 آیین­نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته: مسوولان فنی موسسات پزشکی-اعم از دولتی ،وابسته به دولت، خصوص و خیریه-مکلفند علاوه بر قوانین و مقررات موجود در آیین نامه های مصوب وزارت بهداشت ،درمان و آموزش پزشکی ، مقررات فنی مصوب سازمان نظام پزشکی ، همچنین ضوابط علمی و حرفه ای ذی ربط را رعایت کنند .

  § تعالی شغلی:

  ماده26 آیین­نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته: به کارگیری و استفاده از افراد غیر مجاز در امور پزشکی و حرفه های وابسته در موسسات پزشکی ممنوع است . قانون آموزش مداوم جامعه پزشکی کشور مصوبه 1/3/1375 مجلس شورای اسلامی: ماده 1- به منظور ارتقای سطح دانش و مهارتهای شغلی جامعه پزشکی کشور ، وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی موظف است از تاریخ لازم الاجرا شدن این قانون نسبت به آموزش مداوم جامعه پزشکی کشور( پزشک ، دندانپزشک ، دکتر داروساز، دکترای حرفه ای و متخصصان علوم آزمایشگاهی تشخیص طبی و دکترای علوم بهداشتی ) با همکاری سازمان نظام پزشکی جمهوری اسلامی ایران و برگزاری و ارزشیابی آموزش مداوم جامعه پزشکی، در طول هر پنج سال اقدام نماید.

  § شرافت و درستکاری:

  ماده3 آیین­نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته: شاغلان حرفه های پزشکی باید طبق موازین علمی، شرعی و قانونی، صنفی و حرفه ای انجام وظیفه کرده و از ارتکاب کارهایی که موجب هتک حرمت جامعه پزشکی میشود خودداری کنند .

  ماده6 آیین­نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته: انجام امور خلاف شوون پزشکی توسط شاغلان حرفه های پزشکی ممنوع است .

  § احترام به دیگران:

  ماده4 آیین­نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته: شاغلان حرفه های پزشکی موظفند اسرار بیمار و نوع بیماری او را - مگر در موارد تصریح شده در قوانین- حفظ کنند .

  § تعارض منافع :

  ماده7 آیین­نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته: تحمیل مخارج غیر ضروری به بیماران ممنوع است .

  ماده12 آیین­نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته: جذب بیمار از موسسات بهداشتی و درمانی دولتی ، وابسته به دولت و خیریه به مطب شخصی یا بیمارستان ، پلی کلینیک،داروخانه و یا پاراکلینیک خصوصی به منظور استفاده مادی ممنوع است .

  ماده13 آیین­نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته: شاغلان حرفه های پزشکی حق دریافت هیچگونه وجه مالی را از بیماران علاوه بر وجوهی که توسط مسئولان موسسه درمانی ذی ربط دریافت میشود ندارد .

  ماده17 آیین­نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته: شاغلان حرفه های پزشکی حق دریافت و پرداخت هر گونه وجهی به هر عنوان بابت اعزام و معرفی بیماران به مطب و موسسات پزشکی ندارند .

  ماده21- تجویز داروهای مازاد بر نیاز بیمار یا غیر متجانس و خارج از ضوابط علمی و فنی ممنوع است .

  ماده22- فروش دارو و ابزار پزشکی توسط پزشکان مگر با مجوز رسمی وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی ممنوع است .

  § فریب کاری :

  ماده 5 قانون مربوط به مقررات امور پزشکی و دارویی: هیچ یک از مؤسسات پزشکی و دارویی و صاحبان فنون پزشکی و داروسازی و سایر مؤسسات مطرح در ماده اول این قانون، حق انتشار آگهی تبلیغاتی که موجب گمراهی بیماران یا مراجعین به آنها بوده و یا به تشخیص وزارت بهداری بر خلاف اصول فنی و شئون پزشکی یا عفت عمومی باشد ندارند و استفاده از عناوین مجهول و خلاف حقیقت روی تابلو و سر نسخه و یا طرق دیگر و دادن وعده های فریبنده ندارند.

  ماده14 آیین­نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته: جذب بیمار بصورتی که مخالف شئون حرفه پزشکی باشد ، همچنین هر نوع تبلیغ گمراه کننده از طریق رسانه های گروهی و نصب آگهی در اماکن و معابر،خارج از ضوابط نظام پزشکی ممنوع است.تبلیغ تجاری کالاهای پزشکی و دارویی از سوی شاغلان حرفه های پزشکی، همچنین نصب اعلانات تبلیغی که جنبه تجاری دارند ، در محل کار آنها مجاز نیست .

  ماده15 آیین­نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته: انتشار مقالات و گزارش های پزشکی و تشریح مطالب فنی و حرفه ای که جنبه تبلیغاتی گمراه کننده داشته باشند از طریق وسایل تبلیغاتی ممنوع است .

  ماده16 آیین­نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته: شاغلان حرفه های پزشکی نباید از عناوین علمی و تخصصی که به تأیید وزارت بهداشت ،درمان و آموزش پزشکی نرسیده است استفاده کنند .

  ماده 539 قانون مجازت اسلامی: هرگاه طبیب تصدیق نامه بر خلاف واقع درباره شخصی برای معافیت از خدمت در ادارات رسمی یا نظام وظیفه یا برای تقدیم به مراجع قضایی بدهد به حبس از شش ماه تا دو سال یا سه تا دوازده میلیون ریال جزای نقدی محکوم خواهد شد.

  

  توضیح موارد:

  § مورد اول: در این مورد احترام به همکار در تعارض با مسؤولیت پذیری و وظیفه شناسی پزشک در معرفی همکار ناتوان قرار می‌گیرد. در این مورد پزشک موظف است به دوست خود در مورد رفتارش تذکر دهد و به او بگوید در صورت مشاهده تکرار چنین موردی (که در حین انجام وظیفه پزشکی تحت تأثیر مصرف الکل یا مواد باشد) مراتب را به مقامات مسؤول اعلام خواهد نمود و از او بخواهد امروز که تحت تأثیر الکل است از انجام هر اقدام پزشکی بپرهیزد و به او در انجام وظایف پزشکی‌اش کمک کند تا اشکالی درمراقبت بیماران پیش نیاید. در صورت بروز مجدد چنین رویدادی دانشجو یا پزشک مسؤول است منافع بیماران را بر رعایت منافع همکار خود و نیز بر خطر طرد شدن خود توسط همکلاسیان اولویت دهد و مراتب را صادقانه و به دور از تحریف به مقامات مسؤول بخش یا آموزش اطلاع دهد.

  § مورد دوم: طبق اصل مسؤولیت پذیری و وظیفه‌شناسی پزشک موظف است از انتقال کامل مسؤولیت بیمار و تداوم مراقبت از وی اطمینان حاصل نماید بنابراین مسؤول حفظ و نگهداری MRI بیمار است که به امانت از او گرفته شده است. در این Case استاد به جای تذکر این اصل به دستیار و تأکید برای پیدا نمودن آن هزینه اضافی تکرار MRI را به بیمار تحمیل می‌نماید. رزیدنت برای اجتناب از بر هم خوردن نظم درمانگاه و معطل شدن بیمارانی که وقت ویزیت داشته‌اند موظف بوده که برای ملاقات همراه بیمار و تحویل MRI بیمار وقت قبلی در نظر بگیرد. در مورد حاضر رزیدنت موظف به عذرخواهی از همراه بیمار و تلاش برای یافتن امانتی است که دریافت داشته و در صورت عدم یافتن آن ضامن جبران خسارت بیمار است مگر اینکه بیمار بر او ببخشد.

تهیه و تنظیم : افشین فرهانچی - زهره رحیمی


  [1] - A merican Board of Internal Medicine

  [2] - the American College of Physicians–American Society of Internal Medicine

  [3] - European Federation of Internal Medicine

دفعات مشاهده: 3061 بار   |   دفعات چاپ: 614 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 46 بار   |   0 نظر
>
برای مشاهده کل مطالب بخش اخلاق حرفه‌ای اینجا را کلیک کنید.
انجمن ایرانی اخلاق در علوم وفناوری Iranian Association for Ethics in Science and Technology
Persian site map - English site map - Created in 0.091 seconds with 948 queries by yektaweb 3351