[صفحه اصلی ]   [ English ]  
بخش‌های اصلی
اصول اخلاقی انجمن::
آشنایی با انجمن::
بروشور انجمن::
عضویت در انجمن::
بانک اطلاعاتی اعضای انجمن::
اخبار رویدادها::
سخنرانی های انجمن::
گزارش سخنرانیهای انجمن ::
خبرنامه ها::
فصلنامه علمی انجمن::
نشانی تارنمای فصلنامه اخلاق در علوم و فنّاوری::
بخش آموزش::
معرفی کتاب::
لغتنامه اخلاق::
شعب انجمن::
کمیته‌های انجمن::
خبر نامه های الکترونیکی انجمن::
مراکز و منابع مرتبط::
تسهیلات پایگاه::
برقراری ارتباط::
صفحه اصلی انجمن::
::
جستجو در پایگاه

جستجوی پیشرفته
..
دریافت اطلاعات پایگاه
نشانی پست الکترونیک خود را برای دریافت اطلاعات و اخبار پایگاه، در کادر زیر وارد کنید.
..
آخرین مطالب بخش
:: کنگره بین المللی اخلاق در علوم و فنّاوری
:: سخنرانی فصل تابستان انجمن اخلاق شعبه همدان سال 1394: رابطه علم و اخلاق با سخنرانی حمید خاورزمینی
:: سخنرانی فصل بهار انجمن اخلاق شعبه همدان سال 1394: اخلاق ورزی در زمانه عسرت با سخنرانی اردشیر منصوری
:: استان همدان
..
آخرین مطالب سایر بخش‌ها
..
:: سخنرانی دکتر محمد مجتهد شبستری ::

  اسلام، اخلاق و حقوق بشر

  

  در نوزدهمین نشست علمی انجمن که روز دوشنبه، سی­ام دی ماه سال 1387 برگزار شد استاد دکتر محمد مجتهد ­شبستری با عنوان «اسلام، اخلاق و حقوق بشر» به ایراد سخنرانی پرداخت که گزارش آن در ذیل می­آید.

  اعلامیه حقوق بشر که در سال 1948 به تصویب رسیده است به ‌طور مشروح و منظم در 30 ماده به تفصیل به حقوق بشر پرداخته است. به ‌طور کلی حقوق بشر در 3 نسل مورد بررسی و تصویب قرار گرفته است:

  1. نسل اول حقوق و آزادی‌های سیاسی و مدنی است.

  2. نسل دوم به حقوق اقتصادی و اجتماعی، بهره­مندی از آموزش و پرو ر ش، حق مسکن و حداقل رفاه پرداخته است .

  3. نسل سوم که ماهیت جمع­گرایانه دارد مربوط به حق صلح، حق توسعه و حق زیست سالم است .

  حقوق مربوط به این سه قسمت و مجموعه 30 ماده­ای حقوق بشر در یک درجه اهمیت قرار ندارند . برخی از اینها حقوق بنیادین هستند که تعریف‌های مختلفی از آنها می­شود و جهانی هستند و صرف‌نظر از مکان و زمان معین اعتبار دارند. اصل این حقوق آزادی برابر انسان‌ها قطع نظر از نژاد و جنسیت است و این اصل همراه اصل اول، اصول بنیادین را تشکیل می ‌ دهند. به اصل دوم این خدشه وارد است که بهره­مندی­ها برابر نخواهد شد زیرا استعدادها و انرژی­ها برابر نیستند. دو اصل فوق روح اعلامیه 30 ماده­ای حقوق بشر هستند. آزادی­ها و بهره ‌ مندی­های برابر، حق هستند و در باطن خواست‌های اخلاقی محسوب می­شوند. به عبارتی این حق­ها هستند تا اصول اخلاقی تحقق یابند و به همین علت گفته می­شود که حقوق بشر ریشه در وجدان آدمی دارند.

  از حقوق بشر توجیه­های گوناگون داده شده است. پاره­ای از توجیه­ها از بعد اخلاقی نیست برای مثال حقوق بشر ضرورت دارد و مصلحت است اجرا شود ولی اگر حقوق بشر از حالت توجیه اخلاقی بیرون بیاید دیگر به یک ابزار تبدیل می­شود و در آن صورت محل سوء ­استفاده خواهد شد.

  در مورد حقوق بشر تقریرهای مختلف انجام شده است. یکی از آنها حقوق طبیعی انسان است. انسان به علت انسان بودن حق طبیعی دارد. ملاحظه می­کنیم که این مسأله در واقع هویت اخلاقی دارد.

  تقریر دیگر منسوب به کانت است که در جا انداختن مسائل حقوق بشر سعی بسیار نموده است. کانت 3 پرسش اساسی را مطرح می ‌ کند. چه می ‌ توانم بدانم و چه نمی­توانم بدانم و معرفت­شناسی بر این اصل استوار است. سؤال دوم این است که چه باید بکنم؟ چه نباید بکنم؟ سؤال سوم هم این است که به چه می­توانم امید داشته باشم.

  در مورد سؤال دوم دو اصل مطرح می­شود زیرا این سؤال در جامعه مطرح می­شود و در حقیقت مطرح‌کننده این است که با انسان‌های دیگر چه باید بکنم. جواب این است که براساس فرمانی عمل کنم که مایلی آن فرمان قاعده و قانونی فراگیر باشد. اگر این اصل مورد توجه قرار گیرد انسان برای عمل خود فکر می­کند.

  از آنجا که آزادی انسان، آزادی از غرایز و تمایلات است بنابراین اصل اول منجر به کار اخلاقی می­شود.

  اصل دوم می­گوید هر انسانی فی­نفسه غایت است از آن نظر که انسان است. هیچ انسانی ابزار نیست.

  امروزه توجیه حقوق بشر بیشتر براساس تقریرهای کانت است. اما در مورد نسبت حقوق بشر و اسلام ابتدا باید منظور از اسلام را مشخص نماییم. منظور از اسلام گاهی قرآن و س ن ت (متون) است. گاهی نیز از اسلام به تفسیرهای طول تاریخ 14 قرنی از کتاب و قرآن تعبیر می­شود. گاهی اسلام شکل پیاده شده دین در زندگی و واقعیت اجتماعی دینی مسلمان‌ها است. در رابطه حقوق بشر و اسلام به هر سه معنی سؤالات زیر مطرح می­شود؟ آیا در کتاب و سنت حقوق بشر مطرح است. آیا دو اصل اخلاقی بنیادین در کتاب و سنت آماده است. آیا در کتاب و سنت تعلیمات اخلاقی وجود دارد که اساس اعلامیه 30 ماده­ای حقوق بشر قرار ­گیرد؟

  هر کس یک بار قرآن را با تأمل بخواند مکرر به واژه­های عدالت، احسان، ایثار، انفاق، نیکی به والدین، اطعام مساکین و عفو و گذشت بر می­خورد. در تفسیر دوم از اسلام، نیز خلق­های بالا در قرآن با اهمیت شمرده شده­اند. در تفسیر سوم از اسلام که زندگی مسلمانان است نیز خلق­های بالا به چشم می­خورد.

  حال مطرح می­شود که آیا آن مقدار اخلاق که در کتاب و سنت و تعابیر آنها و زندگی مسلمان‌ها وجود دارد چقدر با دو اصل اصلی حقوق بشر تطابق دارند؟ صاحب‌نظران نظرات مختلفی دارند . یک عده از حوزه فلسفی وارد می­شوند و عده­ای از حوزه­های دیگر. پاره ‌ ای افراد حقوق بشر اسلامی را مطرح می­کنند ولی عملاً کمکی نمی­کند. زیرا در جای به جای از مطابقت بر شریعت یاد کرده­اند که نه مشخص است شریعت چیست و چه کسی حق تفسیر آن را دارد.

  افراد دیگری معتقدند همه آنچه در اعلامیه حقوق بشر مطرح شده است در متن کتاب و سنت وجود دارد. باید دقت کنیم که حقوق بشر نص است و صریح و شفاف، اما در کتاب و سنت این اصول صریح نیست.

  یک نظر هم در آخر مطرح می­شود آن این است که به عنوان یک مسلمان ما ملزم به رعایت اصول کلی هستیم و در مورد مسائل جزیی بر اساس زمان باید مصداق آیات را پیدا کنیم همان طور که مصداق بت­پرستی و استکبار براساس زمان تعیین می‌شود. پس ما به عنوان مسلمان حقوق بشر را با تعدیلاتی می­توانیم، بپذیریم.

  در پایان جلسه پرسش و پاسخ برگزار گردید.

  

 

 

 

  
تسهیلات مطلب
سایر مطالب این بخش سایر مطالب این بخش
نسخه قابل چاپ نسخه قابل چاپ
ارسال به دوستان ارسال به دوستان


کد امنیتی را در کادر بنویسید >
::
دفعات مشاهده: 4585 بار   |   دفعات چاپ: 1547 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 403 بار   |   0 نظر
انجمن ایرانی اخلاق در علوم وفناوری Iranian Association for Ethics in Science and Technology
Persian site map - English site map - Created in 0.055 seconds with 958 queries by yektaweb 3505