[صفحه اصلی ]   [ English ]  
بخش‌های اصلی
آشنایی با انجمن::
اصول اخلاقی انجمن::
بروشور انجمن::
عضویت در انجمن::
بانک اطلاعاتی اعضای انجمن::
اخبار رویدادها::
سخنرانی های انجمن::
گزارش سخنرانیهای انجمن ::
خبرنامه ها::
فصلنامه علمی انجمن::
نشانی تارنمای فصلنامه اخلاق در علوم و فنّاوری::
بخش آموزش::
معرفی کتاب::
لغتنامه اخلاق::
شعب انجمن::
کمیته‌های انجمن::
خبر نامه های الکترونیکی انجمن::
مراکز و منابع مرتبط::
تسهیلات پایگاه::
برقراری ارتباط::
صفحه اصلی انجمن::
::
جستجو در پایگاه

جستجوی پیشرفته
..
دریافت اطلاعات پایگاه
نشانی پست الکترونیک خود را برای دریافت اطلاعات و اخبار پایگاه، در کادر زیر وارد کنید.
..
آخرین مطالب بخش
:: نظر سنجی اعضاء حقیقی و حقوقی در خصوص فعالیتهای انجمن ایرانی اخلاق در علوم و فناوری ( سال 1396 )
:: سخنرانی فصل تابستان انجمن اخلاق شعبه همدان سال 1394: رابطه علم و اخلاق با سخنرانی حمید خاورزمینی
:: سخنرانی فصل بهار انجمن اخلاق شعبه همدان سال 1394: اخلاق ورزی در زمانه عسرت با سخنرانی اردشیر منصوری
:: استان همدان
..
آخرین مطالب سایر بخش‌ها
..
:: سخنرانی دکتر محمد مجتهد شبستری ::

  اسلام، اخلاق و حقوق بشر

  

  در نوزدهمین نشست علمی انجمن که روز دوشنبه، سی­ام دی ماه سال 1387 برگزار شد استاد دکتر محمد مجتهد ­شبستری با عنوان «اسلام، اخلاق و حقوق بشر» به ایراد سخنرانی پرداخت که گزارش آن در ذیل می­آید.

  اعلامیه حقوق بشر که در سال 1948 به تصویب رسیده است به ‌طور مشروح و منظم در 30 ماده به تفصیل به حقوق بشر پرداخته است. به ‌طور کلی حقوق بشر در 3 نسل مورد بررسی و تصویب قرار گرفته است:

  1. نسل اول حقوق و آزادی‌های سیاسی و مدنی است.

  2. نسل دوم به حقوق اقتصادی و اجتماعی، بهره­مندی از آموزش و پرو ر ش، حق مسکن و حداقل رفاه پرداخته است .

  3. نسل سوم که ماهیت جمع­گرایانه دارد مربوط به حق صلح، حق توسعه و حق زیست سالم است .

  حقوق مربوط به این سه قسمت و مجموعه 30 ماده­ای حقوق بشر در یک درجه اهمیت قرار ندارند . برخی از اینها حقوق بنیادین هستند که تعریف‌های مختلفی از آنها می­شود و جهانی هستند و صرف‌نظر از مکان و زمان معین اعتبار دارند. اصل این حقوق آزادی برابر انسان‌ها قطع نظر از نژاد و جنسیت است و این اصل همراه اصل اول، اصول بنیادین را تشکیل می ‌ دهند. به اصل دوم این خدشه وارد است که بهره­مندی­ها برابر نخواهد شد زیرا استعدادها و انرژی­ها برابر نیستند. دو اصل فوق روح اعلامیه 30 ماده­ای حقوق بشر هستند. آزادی­ها و بهره ‌ مندی­های برابر، حق هستند و در باطن خواست‌های اخلاقی محسوب می­شوند. به عبارتی این حق­ها هستند تا اصول اخلاقی تحقق یابند و به همین علت گفته می­شود که حقوق بشر ریشه در وجدان آدمی دارند.

  از حقوق بشر توجیه­های گوناگون داده شده است. پاره­ای از توجیه­ها از بعد اخلاقی نیست برای مثال حقوق بشر ضرورت دارد و مصلحت است اجرا شود ولی اگر حقوق بشر از حالت توجیه اخلاقی بیرون بیاید دیگر به یک ابزار تبدیل می­شود و در آن صورت محل سوء ­استفاده خواهد شد.

  در مورد حقوق بشر تقریرهای مختلف انجام شده است. یکی از آنها حقوق طبیعی انسان است. انسان به علت انسان بودن حق طبیعی دارد. ملاحظه می­کنیم که این مسأله در واقع هویت اخلاقی دارد.

  تقریر دیگر منسوب به کانت است که در جا انداختن مسائل حقوق بشر سعی بسیار نموده است. کانت 3 پرسش اساسی را مطرح می ‌ کند. چه می ‌ توانم بدانم و چه نمی­توانم بدانم و معرفت­شناسی بر این اصل استوار است. سؤال دوم این است که چه باید بکنم؟ چه نباید بکنم؟ سؤال سوم هم این است که به چه می­توانم امید داشته باشم.

  در مورد سؤال دوم دو اصل مطرح می­شود زیرا این سؤال در جامعه مطرح می­شود و در حقیقت مطرح‌کننده این است که با انسان‌های دیگر چه باید بکنم. جواب این است که براساس فرمانی عمل کنم که مایلی آن فرمان قاعده و قانونی فراگیر باشد. اگر این اصل مورد توجه قرار گیرد انسان برای عمل خود فکر می­کند.

  از آنجا که آزادی انسان، آزادی از غرایز و تمایلات است بنابراین اصل اول منجر به کار اخلاقی می­شود.

  اصل دوم می­گوید هر انسانی فی­نفسه غایت است از آن نظر که انسان است. هیچ انسانی ابزار نیست.

  امروزه توجیه حقوق بشر بیشتر براساس تقریرهای کانت است. اما در مورد نسبت حقوق بشر و اسلام ابتدا باید منظور از اسلام را مشخص نماییم. منظور از اسلام گاهی قرآن و س ن ت (متون) است. گاهی نیز از اسلام به تفسیرهای طول تاریخ 14 قرنی از کتاب و قرآن تعبیر می­شود. گاهی اسلام شکل پیاده شده دین در زندگی و واقعیت اجتماعی دینی مسلمان‌ها است. در رابطه حقوق بشر و اسلام به هر سه معنی سؤالات زیر مطرح می­شود؟ آیا در کتاب و سنت حقوق بشر مطرح است. آیا دو اصل اخلاقی بنیادین در کتاب و سنت آماده است. آیا در کتاب و سنت تعلیمات اخلاقی وجود دارد که اساس اعلامیه 30 ماده­ای حقوق بشر قرار ­گیرد؟

  هر کس یک بار قرآن را با تأمل بخواند مکرر به واژه­های عدالت، احسان، ایثار، انفاق، نیکی به والدین، اطعام مساکین و عفو و گذشت بر می­خورد. در تفسیر دوم از اسلام، نیز خلق­های بالا در قرآن با اهمیت شمرده شده­اند. در تفسیر سوم از اسلام که زندگی مسلمانان است نیز خلق­های بالا به چشم می­خورد.

  حال مطرح می­شود که آیا آن مقدار اخلاق که در کتاب و سنت و تعابیر آنها و زندگی مسلمان‌ها وجود دارد چقدر با دو اصل اصلی حقوق بشر تطابق دارند؟ صاحب‌نظران نظرات مختلفی دارند . یک عده از حوزه فلسفی وارد می­شوند و عده­ای از حوزه­های دیگر. پاره ‌ ای افراد حقوق بشر اسلامی را مطرح می­کنند ولی عملاً کمکی نمی­کند. زیرا در جای به جای از مطابقت بر شریعت یاد کرده­اند که نه مشخص است شریعت چیست و چه کسی حق تفسیر آن را دارد.

  افراد دیگری معتقدند همه آنچه در اعلامیه حقوق بشر مطرح شده است در متن کتاب و سنت وجود دارد. باید دقت کنیم که حقوق بشر نص است و صریح و شفاف، اما در کتاب و سنت این اصول صریح نیست.

  یک نظر هم در آخر مطرح می­شود آن این است که به عنوان یک مسلمان ما ملزم به رعایت اصول کلی هستیم و در مورد مسائل جزیی بر اساس زمان باید مصداق آیات را پیدا کنیم همان طور که مصداق بت­پرستی و استکبار براساس زمان تعیین می‌شود. پس ما به عنوان مسلمان حقوق بشر را با تعدیلاتی می­توانیم، بپذیریم.

  در پایان جلسه پرسش و پاسخ برگزار گردید.

  

 

 

 

  
تسهیلات مطلب
سایر مطالب این بخش سایر مطالب این بخش
نسخه قابل چاپ نسخه قابل چاپ
ارسال به دوستان ارسال به دوستان


CAPTCHA code
::
دفعات مشاهده: 5392 بار   |   دفعات چاپ: 1646 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 403 بار   |   0 نظر
انجمن ایرانی اخلاق در علوم وفناوری Iranian Association for Ethics in Science and Technology

آدرس انجمن: میدان توحید، خیابان نصرت غربی، پلاک 56، واحد 2
شماره تماس: 66946418
Persian site map - English site map - Created in 0.06 seconds with 43 queries by YEKTAWEB 3742