[صفحه اصلی ]   [ English ]  
بخش‌های اصلی
اصول اخلاقی انجمن::
آشنایی با انجمن::
بروشور انجمن::
عضویت در انجمن::
بانک اطلاعاتی اعضای انجمن::
اخبار رویدادها::
سخنرانی های انجمن::
گزارش سخنرانیهای انجمن ::
خبرنامه ها::
فصلنامه علمی انجمن::
نشانی تارنمای فصلنامه اخلاق در علوم و فنّاوری::
بخش آموزش::
معرفی کتاب::
لغتنامه اخلاق::
شعب انجمن::
کمیته‌های انجمن::
خبر نامه های الکترونیکی انجمن::
مراکز و منابع مرتبط::
تسهیلات پایگاه::
برقراری ارتباط::
صفحه اصلی انجمن::
::
جستجو در پایگاه

جستجوی پیشرفته
..
دریافت اطلاعات پایگاه
نشانی پست الکترونیک خود را برای دریافت اطلاعات و اخبار پایگاه، در کادر زیر وارد کنید.
..
آخرین مطالب بخش
:: کنگره بین المللی اخلاق در علوم و فنّاوری
:: سخنرانی فصل تابستان انجمن اخلاق شعبه همدان سال 1394: رابطه علم و اخلاق با سخنرانی حمید خاورزمینی
:: سخنرانی فصل بهار انجمن اخلاق شعبه همدان سال 1394: اخلاق ورزی در زمانه عسرت با سخنرانی اردشیر منصوری
:: استان همدان
..
آخرین مطالب سایر بخش‌ها
..
:: سخنرانی پروفسور ساشادینا ::

  

    اخلاق زیستی از دیدگاه ادیان

  در نهمین نشست علمی انجمن ایرانی اخلاق در علوم و فنّاوری که هشتم آبان ماه سال 1385 برگزار شد، پروفسور عبدالعزیز ساشادینا رئیس مرکز دین­شناسی دانشگاه ویرجینیای آمریکا و عضو افتخاری انجمن، در موضوع « اخلاق زیستی از دیدگاه ادیان» سخنان مبسوطی ایراد نمودند که در پی می­آید.

  بحث امروز را بر مبنای تز خاصی ارائه می­دهم که در حال حاضر در مجامع علمی آمریکا مورد بحث است. سخن این است که ادیان جهان در تلاشند نوعی جهان­بینی ایجاد کنند تا بتوانند رابطه خوبی بین اقوام و ادیان ایجاد کنند و یک اخلاق جهان شمول ارائه نمایند، در عین حال که اقوام دینی معتقد به یک دیدگاه انحصارگرا هستند، دین خودشان حتی عقاید، مناسک و فلسفه دین خودشان را منحصر به خودشان می­دانند و تقریبا اقوام دیگر را نفی می­کنند و معتقدند تا به آن دین نپیوندند نجات نهایی را بدست نمی­آورند. دو واژه را به طور روشن تر بیان کنم:

  اخلاقیات جهان شمولی ، منظور از این واژه این است که اخلاقیات تمام فرهنگ­های مختلف را در نظرمی­گیرد، فرا ملیتی است و می­تواند برای انسان کاربرد داشته باشد.

  فکر انحصاری ادیان ، منظور ازاین واژه این است که در این دین عقایدی وجود دارد که مصداقش را فقط می­توان در بین مومنین آن قوم پیدا کرد. ما دین را سیستم سوق دادن انسان به سوی هدفی معرفی می­کنم، سیستمی که می­تواند انسان را به طرفی سوق دهد که سعادتش در آن باشد و سعادتی که به این قوم وعده داده شده تنها سعادت این دنیا نیست بلکه سعادت اخروی نیز در آن وجود دارد.

  عمل انسان در این دین دو جنبه دارد: الف - جنبه دنیوی ب- جنبه اخروی

  این دین دارای جهان­بینی است که شامل عقاید، مناسک و طرز رفتار با دیگران است یعنی دین را به این معنا می­دانیم که هم جامعه شناسان آن را قبول دارند و هم دین­شناسان آن را تایید می­کنند، دین را به عنوان جهان­بینی معرفی می­کنند.

  با تعریف اخلاق مفاهیم روشن­تر می­شود؛ اخلاق را باید عقل انسانی ملهم از طرف خداوند تلقی ­کنیم که عقل سلیم می­تواند طبیعت عمل انسان را درک کند، دنبال وجوهی بگردد که وجه کارش را مشخص و روشن کند می­تواند بعضی از اعمالش را خوب و بعضی از اعمالش را بد بداند. یعنی؛ خداوند عنایت و موهبتی به انسان کرده و دردرونش قدرتی بوجود آورده که انسان از لحاظ عقلی می­تواند خوب و بد را تشخیص دهد. امروزه در تمام دانشگاه­ها سخن این است که آیا دین می­تواند به تنهایی عمل انسان را هدایت کند که سعادت اخروی و دنیایی را کسب کند و آیا دین قادر است به تنهایی سعادت انسان را تضمین کند یا این که دین به اخلاقیات احتیاج دارد. آیا اخلاق می­تواند از دین جدا باشد یا ملحق به دین است. یک متدولوژی مشترک بین دین و اخلاق وجود دارد، این متدولوژی 3 چیز می­طلبد. کاری را که هم دین و هم اخلاق می­کند این است که هر دستوری که می­دهد می­خواهد اثبات کند که قابل درک عقل انسانی باشد، دین نمی­خواهد دستوری بدهد که بدون دخالت عقل باشد دنبال مشروعیت می­گردد. ممکن است بگوید تو که در زمین زندگی می­کنی نمی­توانی آخرت را از راه تجربه درک کنی اما من دین را از طریق خاصی برایتان اثبات می­کنم که به نفعتان است که آن را داشته باشید. ممکن است همان آخرت را که ندیده­اید و شاید عقیده هم نداشته باشید ، قبول کنید. به هر حال این گونه تفهیم و استدلال می­شود که هم دین و هم اخلاق تلاش می­کند که مسئله را جهانی کند. دین می­گوید عدالت چیز خوبی است شما باید عادل باشید به فکر حقوق دیگران باشید هر 3 موضوع را با هم بسنجید.

  از یک طرف عمل دینی داریم از طرف دیگر عمل اخلاقی.

  عمل دینی، عملی است که از عقلانی بودن و فهم و درک عمل ناشی می­شود. هم دین مدعی است هم اخلاق. ما سیستم جهانی داریم یعنی جهان شمولی، اشتراکاتی دارد و مواردی را بیان می­کند که انسان عاقل به راحتی می­تواند آن را بپذیرد.

  با این توصیف به مسئله تجربه انسان بودن می­رسیم. یهودیت و مسیحیت معتقدند دین کاملا اخلاق را در بر دارد و تا زمانی که اخلاق را از دین نگیریم اخلاق وجود مستقلی ندارد. اخلاق با دین مرتبط است و به این نتیجه رسیدند که انسان تا وقتی دیندار نشود نمی­تواند با اخلاق باشد یعنی دین و اخلاق با هم در ارتباطند و وحی الهی تعیین کننده معیارها واررزشهای اخلاقی است بنابراین دین نمی­تواند جنبه­های اخلاقی را نادیده بگیرد. هم مدرنیته، هم تجددخواهی و هم سکولاریزم می­خواهند دین را کاملا منفک از اخلاق فرض کنند انسانی که می­خواهد با اخلاق شود احتیاجی به دین ندارد یعنی عادل بودن به دیندار بودن مربوط نمی­شود.

  تخصص اصلی نیچه اخلاق شناسی است او از این که انسان به اخلاق توجه خاصی دارد نتیجه­گیری می­کند که برای اخلاقی بودن لزومی به دین­داری نیست . مسیحیت از لحاظ تجربه تاریخی و از راه دین نتوانسته تمدنی را پایه­گذاری کند. دین به خاطر مشروعیت بخشیدن به سلاطینی که به نام مسیحیت حکومت می­کردند، اخذ شده است. یهودیت همیشه در اقلیت بوده وهرگز نتوانسته تمدن خاصی که تمدن یهودی باشد به دنیا معرفی کند. اسلام می­گوید: ما نه تنها راهنمایی می­کنیم که عبادت کنید بلکه راهنمایی می­کنیم که چگونه امتی با عدالت بوجود آورید، سیستمی را بوجود آورید که عدالت­خواه باشد و اساسا زیربنایش عدالت باشد. پیامبر می­فرماید: من نیامدم که شما را فقط مأمور کنم بلکه دنیا را سامان می­دهم که آخرتتان بهتر شود. دنیا را برای سعادت اخروی آئینه قرارداده است وقتی اینجا سعادتمند باشید آنجا هم سعادتمندید. قرآن تمرکز خاصی بر اخلاق دارد در عوالم قرآنی که در دانشکده الهیات تدریس می­کنیم اخلاق را به عنوان اخلاق تدریس نمی­کنیم زیرا قرآن را جزء منبع اصلی شرع می­دانیم اما فراموش کردیم که زیربنای احکام شرعی اخلاق است. نماز خواندن هم دلیل اخروی دارد هم دلیل دنیوی. شخص نابینایی به پیامبر می­گوید من نمی­توانم به مسجد بیایم، پیامبر می­گوید ما از خانه به مسجد ریسمان می­بندیم تا شما بتوانید بیایید . داشتن روابط انسانی در مسجد خیلی مهمتر از آن دو رکعت نماز است. پس می­بینیم که عقلانیت در اسلام موج می­زند.

  انتقاد اصلی پاپ این بود که اسلام توانایی ندارد با عقلانیت کنار بیاید. یک جهالت عمومی در سخن پاپ وجود دارد که می­گوید عقلانیت در اسلام اصالت ندارد، مسلمانانی که در اروپا هستند هیچوقت نمی­توانند شهروند خوب اروپا شوند به چه دلیل؟ برای این که عقل را کنار گذاشتند و به وحی خیلی اهمیت دادند و اینها نمی­توانند به زیر بنای دین که اخلاقیات است پی­ببرند بنابراین نمی­توانند شهروند خوبی باشند البته ما پاسخ او را دادیم و در بحث­های عمومی خود به این موضوع پرداختیم.

  حال به مطلب اصلی خود بر می­گردم و بر این نکته تاکید می­کنیم که ا خلاق زیستی الان کاملا سکولار است و جامعه غربی معتقد است اگر دین را وارد حوزه اخلاق زیستی کنیم در این سیستم پولارالیسم نمی­توانیم کار انجام دهیم.

  آمریکا جامعه­ای است که ادیان مختلفی با فرهنگ ­های مختلف در آن زندگی می­کنند بنابراین آنها به تعدد یا تکثر در اخلاق معتقدند البته آنها دروازه شکست را به روی خود باز کردند هرقدر شما نسبیت را وارد اخلاق کنید نمی­توانید اصول اخلاقی جهان شمولی را ارائه دهید. در حقوق بشر نیز همین طور است. زمانی که نسبت فرهنگ­های مختلف را وارد کنید به جهان شمول بودن حقوق بشر لطمه وارد کرده­اید.

  از لحاظ تاریخی گروه­های دین­دار همیشه تلاش می­کردند دریابند که چگونه با ادیان دیگر زندگی کنند وبا این که می­دانستند تنها راه نجات آنها در دین است دین را به اصالت نمی­پذیرفتند البته، اگر تساهل داشتند تساهل فرهنگی بود نه این­که تساهل اصالت داشته باشد.

  اخلاق زیستی 3 اصل اساسی را بیان می­کند: اصل عدالت، اصل ضررواصل لاضرر

  اینها جهان شمول هستند، فرد در جامعه کرامت دارد باید کرامت او را حفظ کرد باید جلوی هر ضرری را بگیریم؛ نباید منفعت عام را ترویج و نهادینه کنیم به عنوان مثال، ما منابع محدودی داریم باید آن را عادلانه تقسیم کنیم وزارت بهداشت همیشه درگیر است که چگونه از امکانات این وزارتخانه استفاده کند. مسئله از این هم پیچیده­تر شده است. یک تفکر خاص هم در حقوق بشر و هم در اخلاق زیستی وجود دارد غرب می­گوید شما هنوز نتوانسته­اید جایگاه خود را بیابد. ما در حال حاضر در جوامع اخلاق زیستی جهانی، نقش مقلدرا داریم مجتهد نیستیم. ما داریم تقلید می­کنیم حرفی که غربیها می­زنند به زبان خودمان ترجمه می­کنیم، تکرار می­کنیم. از لحاظ تعامل وگفتگو نیز نتوانستیم کاری انجام دهیم زیرا دو طرف گفتگو از هر جهت باید مساوی باشند این گفتگوی تمدنی از آن جهت شکست خورده که غرب گفته شما با ما مساوی نیستید تمدن شما از ما خیلی عقب­تر است زیرا غرب یک تصورخاصی نسبت به تمدن و میراث عقلانیش دارد. ما مسلمانان تا به حال نتوانسته­ایم راهی در اخلاق زیستی پیدا کنیم حتی در جهان ادیانی چون هندوئیسم نتوانسته­ایم بگوییم طرز تفکرمان این است. مشکل اساسی ما این است که اخلاق زیستی ما تا بحال فتواگرا بوده است. الان ما در مسائل مختلف شبیه­سازی، جنین و ژنتیک فتوا داریم. همه مسائلی را که امروز در جهان پزشکی بوجود آمده به صورت فتوا می­خوانیم شاید اتکا می­کنیم و شاید هم نادیده می­گیریم. مسیحیت و یهودیت به ما می­گویند اینها کفایت نمی­کند ما باید به عمل اخلاقی برسیم . ما عمل مذهبی داریم یعنی؛ راهنمای یک عمل دینی را در دست داریم . در بین اینها عمل قانونی داریم. ما هنوز به فرع نرسیده­ایم به فرعیات فتواها نرسیده­ایم که بگوییم اینها پارادایم است. عمل اخلاقی می­گوید ما به انسان توصیه می­کنیم چگونه عمل کند اجبارش نمی­کنیم، می­گوییم بهتر است این کار را انجام دهید.

  امروز در دنیای غرب اخلاق زیستی باید تمام مراحل قانونی را طی کند. در آمریکا کنگره ما را دعوت می­کند که به آنها توضیح دهیم که از لحاظ دین اسلام، مسیحیت و یهودی کلونینگ چیست؟ تابحال در هیچ فتوایی در باره جنین آن گونه که لازم است بخصوص از لحاظ اخلاقی بحث نشده و از لحاظ قانونی هم تعریف نشده است. خود امبریو جنین نیست، امبریو چه نسبتی با کرامت انسانی دارد. اهل سنت معتقد است جنین تا از رحم مادر بیرون نیاید صاحب حق نیست. ما در پزشکی زیکوت داریم اما اخلاق آن را تعریف نکرده مسیحیت و یهودیت آن را تعریف کرده­اند این عمل قانونی نیز نیست .

  ما هنوز نتوانسته­ایم در اخلاق زیستی با مسیحیت و یهودیت وارد گفتگو شویم ما کارمان را منحصر به فتوا شناسی کردیم فتوا خیلی مهم است اما برای متفکرین کفایت نمی­کند که به اصول اخلاقی پی ببرند. مشکلی که در حال حاضر داریم مشکل وحی و عقل است، کارمان را منحصر به فتوا شناسی کردیم. از یک طرف متون برخی مسائل را روشن نکرده در حالی که عقل مقتضی آن است که تحلیل کنیم، درک کنیم که در چه مرحله از پیشرفت انسان به علوم رسیده­ایم و چه مسائلی را می­توانیم حل کنیم. وقتی دالی را شبیه سازی کردند ما آخرین کشور (ایران) بودیم که راجه به موضوع اظهار نظر کردیم. سعودی­ها زودتر فتوا دادند که حرام است، مصری­ها نیز فتوا دادند بر خلاف خلقت الهی و حرام است. علامه فضل­الله در لبنان تنها کسی بودند که گفتند اگر از لحاظ تعقلی بسنجیم باید درک کنیم چه فواید و معایبی دارد و چنانچه از قاعده لا ضرر و لاضرار بهره بگیریم می­توانیم به موضوعی برسیم. تا موضوعی روشن نشود نمی­توانیم فتوا بدهیم، ما می­توانیم بگوییم موضوعیت موضوع برای ما روشن نیست. دو کتاب از حضرت امام و آیت­الله سیستانی در باره قاعده لا ضرر و لا ضرار داریم و دیدیم که همه مسائل اخلاقی ما به دو اصل برمی­گردد که سکولارها می­گویند ضرر و لاضرر یعنی باید جلب توجه منفعت کنیم و خودمان را از ضرر دور کنیم، نه ضرر کنیم و نه به دیگران ضرر برسانیم. در ادیان ابراهیمی می­بینیم که روابط انسانی بسیار مهم است دلیلی که مردم به طرف اسلام می­آیند روابط انسانی است.

  به نظر من انسان بی دین هم می­تواند با اخلاق باشد شما می­توانید اخلاق را به عنوان عطیه الهی در خود طبیعت بشر بدانید لازمه انسان خوب بودن، مومن بودن نیست و تنها چیزی که مورد بررسی ما است همان اخلاق است در اسلام به ما گفته­اند شما نمی­توانید در باره ایمان کسی قضاوت کنید، خداوند به پیامبر می­گوید هدایت کار من است و پیغام دادن کار تو است. ما به راحتی می­توانیم اخلاق را بسنجیم اما ایمان را نمی­توانیم.

  «والله علیم به ذات الصدور».

  در سال 2003 سازمان ملل متحد چند نفر از ما را به فلسطین فرستاد و در این سفر وظیفه ما این بود که بین این 3 قوم مسلمان، مسیحی و یهودی تفهیم و مصالحه بوجود آوریم و برای عدالت و سلامتی همه مردم آن سرزمین کار کنیم. تجربه­ای که کسب کردیم یک تجربه عینی است تحمل ما مسلمانان نسبت به دیگران بالا است خود ستایی نیست. ما در متون اصلی دین خود داریم که می­توانیم انسان را به عنوان بشر با کرامت بشناسیم و احترام بگذاریم لزومی ندارد که مسلمان یا کافر باشد پیش از اینکه ایمان بیاورد می­تواند صاحب کرامت و احترام باشد اگر بتوانیم این را در اخلاق زیستی پیدا کنیم ؛ خواهیم توانست در یونسکو نقش مهمی ایفا کنیم.

  آیه 62 سوره بقره تاکید می­کند: هرکس به آخرت و خداوند اعتقاد داشته باشد و عمل صالح انجام دهد پاداششان نزد پروردگارشان است و نه بیمی بر آنهاست و نه اندوهگین می­شوند. از این آیه می­فهمیم زیر بنای قرآن اخلاق است اگر بتوانیم اخلاق را وارد تمام شئون زندگی بکنیم به نتایج قابل توجهی دست خواهیم یافت.

 

  

  
تسهیلات مطلب
سایر مطالب این بخش سایر مطالب این بخش
نسخه قابل چاپ نسخه قابل چاپ
ارسال به دوستان ارسال به دوستان


کد امنیتی را در کادر بنویسید >
::
دفعات مشاهده: 4066 بار   |   دفعات چاپ: 1663 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 325 بار   |   0 نظر
انجمن ایرانی اخلاق در علوم وفناوری Iranian Association for Ethics in Science and Technology
Persian site map - English site map - Created in 0.06 seconds with 958 queries by yektaweb 3505